🎧 Nghe bài viết
Theo Điều 7 Nghị định 253/2026/NĐ-CP, thu nhập từ kinh doanh phải chịu thuế thu nhập cá nhân gồm 06 nhóm: sản xuất kinh doanh hàng hóa dịch vụ, hành nghề độc lập, hoạt động
Thu nhập từ kinh doanh chịu thuế TNCN: 6 nhóm cá nhân phải kê khai
Bán hàng online, làm đại lý bảo hiểm, nhận môi giới hay góp vốn hợp tác kinh doanh với doanh nghiệp — đâu là khoản phải chịu thuế thu nhập cá nhân (Personal Income Tax – PIT)? Đây là câu hỏi thường gặp của nhiều hộ kinh doanh và cá nhân làm nghề tự do tại Việt Nam.
Theo quy định pháp luật Việt Nam hiện hành, Điều 7 Nghị định 253/2026/NĐ-CP (Nguồn: https://m.thuvienphapluat.vn/van-ban/Thue-Phi-Le-Phi/Nghi-dinh-253-2026-ND-CP-huong-dan-Luat-Thue-thu-nhap-ca-nhan-699193.aspx) xác định thu nhập từ kinh doanh thuộc diện chịu thuế thu nhập cá nhân gồm 06 nhóm. Đồng thời, Nghị định cũng có cơ chế loại trừ đối với một số khoản thu nhập từ sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, chăn nuôi, thủy sản và sản xuất muối nếu hộ gia đình, cá nhân đáp ứng đủ điều kiện miễn thuế. Người nộp thuế tại Việt Nam cần phân biệt rõ hai nhóm này để kê khai đúng nghĩa vụ với cơ quan thuế địa phương.
Điều 7 Nghị định 253/2026/NĐ-CP (Nguồn: https://m.thuvienphapluat.vn/van-ban/Thue-Phi-Le-Phi/Nghi-dinh-253-2026-ND-CP-huong-dan-Luat-Thue-thu-nhap-ca-nhan-699193.aspx): 6 nhóm thu nhập chịu thuế chi tiết
Căn cứ Điều 7 Nghị định 253/2026/NĐ-CP (Nguồn: https://m.thuvienphapluat.vn/van-ban/Thue-Phi-Le-Phi/Nghi-dinh-253-2026-ND-CP-huong-dan-Luat-Thue-thu-nhap-ca-nhan-699193.aspx), các khoản thu nhập từ kinh doanh phải chịu thuế thu nhập cá nhân gồm:
- Thứ nhất — thu nhập từ hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ (khoản 1 Điều 7). Đây là nhóm phổ biến nhất, bao trùm hoạt động bán hàng hóa và cung cấp dịch vụ theo quy định của pháp luật.
- Thứ hai — thu nhập từ hoạt động hành nghề độc lập (khoản 2 Điều 7), nhưng chỉ được xác định là thu nhập từ kinh doanh khi cá nhân có giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề và đồng thời có đăng ký kinh doanh theo quy định.
- Thứ ba — thu nhập từ hoạt động đại lý (khoản 3 Điều 7), ví dụ đại lý bảo hiểm, đại lý xổ số, đại lý bán hàng đa cấp.
- Thứ tư — thu nhập từ hoạt động môi giới theo quy định của pháp luật.
- Thứ năm — thu nhập từ hoạt động hợp tác kinh doanh với tổ chức, doanh nghiệp.
- Thứ sáu — thu nhập từ kinh doanh thương mại điện tử, kinh doanh dựa trên nền tảng số.
Điểm cần lưu ý: với hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất sản phẩm cây trồng, rừng trồng, chăn nuôi, thủy sản nuôi trồng, đánh bắt chưa qua chế biến thành sản phẩm khác hoặc chỉ qua sơ chế thông thường và sản xuất muối, khoản thu nhập này chỉ thuộc diện chịu thuế khi không đáp ứng điều kiện được miễn thuế theo quy định.
Miễn thuế nông nghiệp, thủy sản, muối: 2 điều kiện tại khoản 2 Điều 21
Khoản 1 Điều 21 Nghị định 253/2026/NĐ-CP (Nguồn: https://m.thuvienphapluat.vn/van-ban/Thue-Phi-Le-Phi/Nghi-dinh-253-2026-ND-CP-huong-dan-Luat-Thue-thu-nhap-ca-nhan-699193.aspx) quy định miễn thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất sản phẩm cây trồng, rừng trồng, chăn nuôi, thủy sản nuôi trồng, đánh bắt chưa qua chế biến thành các sản phẩm khác hoặc chỉ qua sơ chế thông thường; sản xuất muối. Tuy nhiên, để được miễn thuế phải đáp ứng các điều kiện tại khoản 2 Điều 21:
- Điều kiện 1 — quyền sử dụng hoặc thuê đất, mặt nước hợp pháp và trực tiếp tham gia sản xuất: hộ gia đình, cá nhân phải có quyền sử dụng đất, quyền thuê đất trong hợp đồng thuê đất (bao gồm cả đất có mặt nước), quyền sử dụng mặt nước, quyền thuê mặt nước hợp pháp để sản xuất và trực tiếp tham gia lao động sản xuất.
- Điều kiện 2 — có nơi cư trú tại địa phương nơi diễn ra hoạt động sản xuất: địa phương được tính theo đơn vị hành chính cấp xã, kể cả xã giáp ranh với xã diễn ra hoạt động sản xuất.
Trường hợp đi thuê lại đất, mặt nước của tổ chức, cá nhân khác thì phải có văn bản thuê đất, mặt nước theo quy định của pháp luật — trừ trường hợp hộ gia đình, cá nhân nhận khoán trồng rừng, chăm sóc, quản lý và bảo vệ rừng.
Riêng hoạt động đánh bắt thủy sản: phải có giấy chứng nhận quyền sở hữu hoặc hợp đồng thuê tàu, thuyền sử dụng vào mục đích đánh bắt và trực tiếp tham gia hoạt động đánh bắt. Ngoại lệ là đánh bắt thủy sản trên sông bằng hình thức đáy sông (đáy cá) và không thuộc những hoạt động khai thác thủy sản bị cấm. Đáng chú ý, hoạt động đánh bắt thủy sản không phụ thuộc nơi cư trú.
Không khấu trừ, không khai thuế thay: ngoại lệ nào theo Điều 67?
Theo điểm a khoản 4 Điều 67 Nghị định 253/2026/NĐ-CP (Nguồn: https://m.thuvienphapluat.vn/van-ban/Thue-Phi-Le-Phi/Nghi-dinh-253-2026-ND-CP-huong-dan-Luat-Thue-thu-nhap-ca-nhan-699193.aspx), thu nhập từ kinh doanh của cá nhân cư trú thuộc trường hợp không thực hiện khấu trừ thuế, khai thuế thay, nộp thuế thay — trừ một số trường hợp cụ thể. Các ngoại lệ (tức vẫn phải khấu trừ/khai thuế thay) gồm:
- Thu nhập từ hoạt động kinh doanh thông qua chủ quản nền tảng thương mại điện tử, nền tảng số có chức năng đặt hàng trực tuyến và chức năng thanh toán;
- Thu nhập từ hoạt động hợp tác kinh doanh với tổ chức;
- Thu nhập từ hoạt động làm đại lý bán đúng giá đối với bảo hiểm, xổ số, bán hàng đa cấp;
- Thu nhập từ thực hiện hoạt động môi giới có ký hợp đồng với tổ chức.
Việc xác định đúng thuộc hay không thuộc ngoại lệ quyết định trách nhiệm kê khai thuộc về cá nhân hay tổ chức chi trả. Doanh nghiệp Việt Nam khi hợp tác với cá nhân cần đối chiếu kỹ để tránh bỏ sót nghĩa vụ khai thuế thay.
Bảng thuật ngữ song ngữ dùng trong bài
| Thuật ngữ | Term | Căn cứ pháp lý |
|---|---|---|
| Thu nhập từ kinh doanh | Business Income | Điều 7 Nghị định 253/2026/NĐ-CP (Nguồn: https://m.thuvienphapluat.vn/van-ban/Thue-Phi-Le-Phi/Nghi-dinh-253-2026-ND-CP-huong-dan-Luat-Thue-thu-nhap-ca-nhan-699193.aspx) |
| Hành nghề độc lập | Independent Professional Practice | Khoản 2 Điều 7 Nghị định 253/2026/NĐ-CP (Nguồn: https://m.thuvienphapluat.vn/van-ban/Thue-Phi-Le-Phi/Nghi-dinh-253-2026-ND-CP-huong-dan-Luat-Thue-thu-nhap-ca-nhan-699193.aspx) |
| Hoạt động đại lý | Agency Activity | Khoản 3 Điều 7 Nghị định 253/2026/NĐ-CP (Nguồn: https://m.thuvienphapluat.vn/van-ban/Thue-Phi-Le-Phi/Nghi-dinh-253-2026-ND-CP-huong-dan-Luat-Thue-thu-nhap-ca-nhan-699193.aspx) |
| Khấu trừ thuế, khai thuế thay | Tax Withholding / Tax Declaration on Behalf | Điểm a khoản 4 Điều 67 Nghị định 253/2026/NĐ-CP (Nguồn: https://m.thuvienphapluat.vn/van-ban/Thue-Phi-Le-Phi/Nghi-dinh-253-2026-ND-CP-huong-dan-Luat-Thue-thu-nhap-ca-nhan-699193.aspx) |
| Miễn thuế thu nhập cá nhân | Personal Income Tax Exemption | Điều 21 Nghị định 253/2026/NĐ-CP (Nguồn: https://m.thuvienphapluat.vn/van-ban/Thue-Phi-Le-Phi/Nghi-dinh-253-2026-ND-CP-huong-dan-Luat-Thue-thu-nhap-ca-nhan-699193.aspx) |
Câu hỏi thường gặp về thu nhập từ kinh doanh chịu thuế TNCN
Cá nhân có chứng chỉ hành nghề nhưng không đăng ký kinh doanh thì thu nhập hành nghề độc lập có bị tính thuế TNCN từ kinh doanh không?
Theo khoản 2 Điều 7 Nghị định 253/2026/NĐ-CP (Nguồn: https://m.thuvienphapluat.vn/van-ban/Thue-Phi-Le-Phi/Nghi-dinh-253-2026-ND-CP-huong-dan-Luat-Thue-thu-nhap-ca-nhan-699193.aspx), thu nhập hành nghề độc lập chỉ được xác định là thu nhập từ kinh doanh khi cá nhân có giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề và đồng thời có đăng ký kinh doanh theo quy định. Như vậy, thiếu điều kiện đăng ký kinh doanh thì không thỏa mãn định nghĩa tại khoản này; cá nhân nên trao đổi trực tiếp với cơ quan thuế địa phương để xác định đúng nghĩa vụ.
Hộ gia đình nuôi trồng thủy sản nhưng phải thuê lại mặt nước của cá nhân khác thì có được miễn thuế không?
Được xem xét miễn thuế nếu hội đủ điều kiện tại khoản 2 Điều 21 Nghị định 253/2026/NĐ-CP (Nguồn: https://m.thuvienphapluat.vn/van-ban/Thue-Phi-Le-Phi/Nghi-dinh-253-2026-ND-CP-huong-dan-Luat-Thue-thu-nhap-ca-nhan-699193.aspx): có văn bản thuê đất, mặt nước theo quy định của pháp luật, trực tiếp tham gia lao động sản xuất và có nơi cư trú tại địa phương nơi diễn ra hoạt động sản xuất (tính theo đơn vị hành chính cấp xã, kể cả xã giáp ranh).
Bán hàng qua sàn thương mại điện tử thì cá nhân tự khai thuế hay sàn khấu trừ?
Theo điểm a khoản 4 Điều 67 Nghị định 253/2026/NĐ-CP (Nguồn: https://m.thuvienphapluat.vn/van-ban/Thue-Phi-Le-Phi/Nghi-dinh-253-2026-ND-CP-huong-dan-Luat-Thue-thu-nhap-ca-nhan-699193.aspx), thu nhập từ kinh doanh của cá nhân cư trú nhìn chung không thuộc diện khấu trừ thuế, khai thuế thay. Tuy nhiên, kinh doanh thông qua chủ quản nền tảng thương mại điện tử, nền tảng số có chức năng đặt hàng trực tuyến và thanh toán là một trong các trường hợp ngoại lệ, nên nghĩa vụ khấu trừ thuộc về chủ quản nền tảng.
Thu nhập từ hợp tác kinh doanh với doanh nghiệp có phải tự đi kê khai không?
Hợp tác kinh doanh với tổ chức là một trong bốn trường hợp ngoại lệ của điểm a khoản 4 Điều 67 Nghị định 253/2026/NĐ-CP (Nguồn: https://m.thuvienphapluat.vn/van-ban/Thue-Phi-Le-Phi/Nghi-dinh-253-2026-ND-CP-huong-dan-Luat-Thue-thu-nhap-ca-nhan-699193.aspx), tức không thuộc nhóm cá nhân tự khai mà tổ chức có trách nhiệm khấu trừ, khai thuế thay. Cá nhân nên đề nghị doanh nghiệp cung cấp chứng từ khấu trừ để đối chiếu.
Doanh nghiệp và hộ kinh doanh cần rà soát gì ngay trong kỳ kê khai tới?
Để tránh rủi ro bỏ sót nghĩa vụ thuế, người nộp thuế tại Việt Nam nên thực hiện ngay các bước sau:
- Đối chiếu toàn bộ nguồn thu nhập thực tế với 06 nhóm tại Điều 7 Nghị định 253/2026/NĐ-CP (Nguồn: https://m.thuvienphapluat.vn/van-ban/Thue-Phi-Le-Phi/Nghi-dinh-253-2026-ND-CP-huong-dan-Luat-Thue-thu-nhap-ca-nhan-699193.aspx) để xác định khoản nào chịu thuế;
- Với hộ gia đình sản xuất nông nghiệp, thủy sản, muối: tập hợp giấy tờ chứng minh quyền sử dụng/thuê đất, mặt nước, tàu thuyền và giấy tờ cư trú để bảo vệ quyền được miễn thuế theo Điều 21;
- Rà soát các hợp đồng đại lý, môi giới, hợp tác kinh doanh và hợp đồng với chủ quản nền tảng số để xác định ai có trách nhiệm khấu trừ, khai thuế thay theo Điều 67;
- Lưu trữ đầy đủ hồ sơ, chứng từ làm căn cứ khi cơ quan thuế địa phương kiểm tra, đối chiếu.
Các quy định nêu trên được ban hành trong bối cảnh Bộ Tài chính và ngành thuế đang đẩy mạnh quản lý thu nhập từ thương mại điện tử và nền tảng số, nên việc chủ động rà soát có ý nghĩa quan trọng với cả cá nhân kinh doanh lẫn doanh nghiệp có chi trả thu nhập.
Nếu doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh của bạn cần hỗ trợ xác định đúng nhóm thu nhập chịu thuế, chuẩn bị hồ sơ miễn thuế nông nghiệp – thủy sản – muối hay xác định trách nhiệm khấu trừ thuế thay theo Nghị định 253/2026/NĐ-CP (Nguồn: https://m.thuvienphapluat.vn/van-ban/Thue-Phi-Le-Phi/Nghi-dinh-253-2026-ND-CP-huong-dan-Luat-Thue-thu-nhap-ca-nhan-699193.aspx), ANC Việt Nam có thể tư vấn chi tiết qua hotline 0942597477.