Quản lý Hóa đơn theo Mức độ Rủi ro 2026: Hướng dẫn Chi tiết cho Doanh nghiệp Việt Nam

Tại sao việc hiểu rõ quản lý rủi ro hóa đơn là tối quan trọng cho doanh nghiệp Việt Nam?

Hơn 70% doanh nghiệp Việt Nam bày tỏ sự lo ngại về các rủi ro liên quan đến hóa đơn, chứng từ, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ và các quy định ngày càng chặt chẽ. Việc không nắm rõ các quy định về quản lý hóa đơn theo mức độ rủi ro có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng, từ việc bị từ chối đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử, ngừng sử dụng hóa đơn, cho đến các mức phạt hành chính nặng nề và gián đoạn hoạt động kinh doanh.

Trong bối cảnh đó, Thông tư 94/2026/TT-BTC và Thông tư 91/2026/TT-BTC của Bộ Tài chính đã đưa ra những quy định cụ thể về việc áp dụng quản lý rủi ro trong quản lý sử dụng hóa đơn, chứng từ. Đây là những văn bản pháp lý quan trọng mà mọi doanh nghiệp, kế toán viên và chủ hộ kinh doanh tại Việt Nam cần phải nắm vững để đảm bảo tuân thủ pháp luật, tối ưu hóa quy trình và tránh những rủi ro không đáng có.

Bài viết này của ANC Việt Nam sẽ cung cấp một hướng dẫn chi tiết, giúp bạn hiểu rõ cách cơ quan thuế phân loại và quản lý người nộp thuế dựa trên mức độ rủi ro về hóa đơn, từ đó đưa ra các biện pháp phòng ngừa và xử lý hiệu quả.

Các tiêu chí xác định doanh nghiệp có rủi ro cao trong quản lý hóa đơn điện tử theo Thông tư 91/2026

Để đảm bảo tính minh bạch và ngăn chặn các hành vi gian lận, cơ quan thuế tại Việt Nam đã ban hành các tiêu chí cụ thể để xác định người nộp thuế có rủi ro cao trong việc đăng ký và sử dụng hóa đơn điện tử. Việc nắm rõ các tiêu chí này là bước đầu tiên để doanh nghiệp tự đánh giá và điều chỉnh hoạt động của mình.

Theo Điều 7 Thông tư 91/2026/TT-BTC, người nộp thuế có thể bị xếp vào nhóm rủi ro cao nếu có một trong các dấu hiệu sau, ngay cả khi thông tin đăng ký ban đầu khớp đúng và được xác nhận đúng thời hạn:

• Lịch sử vi phạm của chủ sở hữu/người đại diện: Chủ sở hữu hoặc người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp (hoặc đại diện hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, chủ doanh nghiệp tư nhân) đã có kết luận của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền về hành vi gian lận, mua bán hóa đơn dựa trên dữ liệu của cơ quan thuế.
• Giao dịch đáng ngờ theo Luật Phòng, chống rửa tiền: Chủ sở hữu hoặc người đại diện theo pháp luật, đại diện hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh hoặc chủ doanh nghiệp tư nhân thuộc danh sách có giao dịch đáng ngờ theo quy định của Luật Phòng, chống rửa tiền.
• Địa chỉ trụ sở chính không rõ ràng: Người nộp thuế đăng ký địa chỉ trụ sở chính không có địa chỉ cụ thể theo địa giới hành chính hoặc tại căn hộ chung cư (trừ trường hợp căn hộ hoặc phần diện tích của nhà chung cư được phép sử dụng cho mục đích kinh doanh theo quy định pháp luật), ngoại trừ trường hợp cá nhân kinh doanh.
• Liên quan đến người nộp thuế ngừng hoạt động/vi phạm: Người đại diện theo pháp luật hoặc chủ sở hữu đồng thời là người đại diện theo pháp luật hoặc chủ sở hữu của người nộp thuế khác đang ở trạng thái mã số thuế ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế, hoặc ở trạng thái không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký, hoặc có hành vi vi phạm về thuế, hóa đơn, chứng từ theo quy định tại Thông tư 94/2026/TT-BTC.
• Dấu hiệu rủi ro khác do cơ quan thuế xác định: Người nộp thuế có các dấu hiệu rủi ro khác do cơ quan thuế xác định theo quy định của Thông tư 94/2026/TT-BTC và đã được thông báo để biết và giải trình.

Quy trình phân loại và áp dụng biện pháp quản lý rủi ro hóa đơn theo Thông tư 94/2026

Cơ quan thuế áp dụng một quy trình chặt chẽ để đánh giá và phân loại mức độ rủi ro của người nộp thuế trong quản lý sử dụng hóa đơn, chứng từ. Quy trình này được thực hiện theo từng bước cụ thể, đảm bảo tính khách quan và hiệu quả.

1. Đánh giá mức độ rủi ro

Theo Điều 5 Thông tư 94/2026/TT-BTC, mức độ rủi ro được xác định dựa trên kết quả phân tích rủi ro theo từng bộ chỉ số tiêu chí do cơ quan thuế xây dựng. Các tiêu chí này bao gồm lịch sử vi phạm, giao dịch đáng ngờ, địa chỉ trụ sở và các dấu hiệu khác do cơ quan thuế xác định.

2. Phân loại mức độ rủi ro và biện pháp quản lý tương ứng

Dựa trên kết quả phân tích, người nộp thuế sẽ được xếp vào một trong ba mức độ rủi ro: cao, trung bình hoặc thấp, và áp dụng các biện pháp quản lý phù hợp.

a) Người nộp thuế có mức rủi ro cao

Cơ quan thuế sẽ áp dụng các biện pháp quản lý nghiêm ngặt, bao gồm không chấp nhận đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử, ngừng sử dụng hóa đơn điện tử hiện có, hoặc thực hiện các biện pháp quản lý hóa đơn khác theo quy định.

b) Người nộp thuế có mức rủi ro trung bình và thấp

Đối với mức rủi ro trung bình và thấp, cơ quan thuế sẽ:

• Chọn mẫu để rà soát, kiểm tra và xử lý theo quy định.
• Tăng cường theo dõi, phân tích dữ liệu hóa đơn, chứng từ nhằm kịp thời phát hiện và ngăn ngừa rủi ro phát sinh.
• Hỗ trợ, hướng dẫn người nộp thuế tuân thủ đúng các quy định của pháp luật về hóa đơn, chứng từ.
• Theo chỉ đạo của Cục Thuế, hướng dẫn phương pháp chọn mẫu phù hợp theo yêu cầu quản lý thuế của từng địa phương và từng thời kỳ.