Thông tư 108/2026/TT-BTC: Hướng dẫn kế toán doanh nghiệp cổ phần hóa 2026

Thông tư 108/2026/TT-BTC: Hướng dẫn kế toán doanh nghiệp cổ phần hóa do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ

Việc cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước là một quá trình phức tạp, đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật, đặc biệt là trong lĩnh vực kế toán. Để đảm bảo tính minh bạch và chính xác trong ghi nhận các nghiệp vụ kinh tế phát sinh, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 108/2026/TT-BTC. Văn bản này cung cấp khung pháp lý chi tiết, hướng dẫn kế toán cổ phần hóa đối với các doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, có hiệu lực từ ngày 24/07/2026. Nắm vững Thông tư này là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp tránh sai sót, đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan và tuân thủ đúng quy định pháp luật về kế toán.

Thông tư 108/2026/TT-BTC không chỉ là một văn bản hướng dẫn mà còn là công cụ quan trọng giúp các doanh nghiệp thực hiện quá trình chuyển đổi một cách bài bản, từ việc xác định giá trị doanh nghiệp đến việc ghi nhận các giao dịch liên quan đến vốn và tài sản. Việc áp dụng đúng các nguyên tắc kế toán trong Thông tư này sẽ góp phần bảo vệ lợi ích của cổ đông, nhà nước và đảm bảo sự ổn định tài chính của doanh nghiệp sau cổ phần hóa.

Nguyên tắc kế toán doanh nghiệp cổ phần hóa theo Thông tư 108/2026/TT-BTC

Điều 3 của Thông tư 108/2026/TT-BTC quy định rõ các nguyên tắc kế toán mà doanh nghiệp cổ phần hóa cần tuân thủ. Đây là nền tảng để đảm bảo mọi nghiệp vụ kinh tế liên quan đến quá trình chuyển đổi được ghi nhận một cách chính xác và minh bạch.

Cụ thể, trong suốt quá trình thực hiện cổ phần hóa, doanh nghiệp phải áp dụng các hướng dẫn tại Thông tư 108/2026/TT-BTC để kế toán các nghiệp vụ kinh tế phát sinh trực tiếp liên quan đến cổ phần hóa. Đối với các nghiệp vụ kinh tế khác không thuộc phạm vi cổ phần hóa, doanh nghiệp vẫn tiếp tục thực hiện theo chế độ kế toán mà mình đang thuộc đối tượng áp dụng. Điều này giúp duy trì sự ổn định trong hệ thống kế toán của doanh nghiệp trong giai đoạn chuyển đổi.

Trong trường hợp doanh nghiệp phát sinh các nghiệp vụ kinh tế liên quan đến cổ phần hóa nhưng chưa được hướng dẫn cụ thể tại Thông tư 108/2026/TT-BTC, doanh nghiệp cổ phần hóa cần căn cứ vào bản chất của giao dịch đó. Đồng thời, phải tham chiếu các quy định của pháp luật về cổ phần hóa, các nguyên tắc kế toán được hướng dẫn tại Luật Kế toán 2015, hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam và các Thông tư hướng dẫn thực hiện chuẩn mực kế toán Việt Nam để đưa ra phương pháp kế toán phù hợp. Điều này đòi hỏi sự hiểu biết sâu rộng và khả năng vận dụng linh hoạt các quy định pháp luật.

Ngoài ra, Thông tư cũng lường trước khả năng có sự thay đổi về pháp luật. Nếu trong quá trình cổ phần hóa, các văn bản quy phạm pháp luật về cổ phần hóa được sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế, doanh nghiệp cổ phần hóa phải căn cứ vào quy định mới đó. Việc kế toán các nghiệp vụ kinh tế phát sinh sau đó phải dựa trên pháp luật cổ phần hóa đã được cập nhật, kết hợp với các nguyên tắc kế toán hướng dẫn tại Luật Kế toán 2015, hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam, các Thông tư hướng dẫn thực hiện chuẩn mực kế toán Việt Nam và Thông tư 108/2026/TT-BTC (nếu có sửa đổi). Sự linh hoạt này giúp doanh nghiệp luôn tuân thủ các quy định mới nhất của pháp luật.

Đơn vị tiền tệ trong kế toán và đối tượng áp dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC

Bên cạnh Thông tư 108/2026/TT-BTC, Thông tư 99/2025/TT-BTC cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xác định đơn vị tiền tệ trong kế toán và đối tượng áp dụng chế độ kế toán chung cho doanh nghiệp, bao gồm cả doanh nghiệp cổ phần hóa.

Theo Điều 4 Thông tư 99/2025/TT-BTC, “Đơn vị tiền tệ trong kế toán” mặc định là Đồng Việt Nam (ký hiệu quốc gia là “đ”; ký hiệu quốc tế là “VND”). Đơn vị này được sử dụng để ghi sổ kế toán, lập và trình bày Báo cáo tài chính của doanh nghiệp. Tuy nhiên, trong một số trường hợp đặc biệt, nếu doanh nghiệp chủ yếu thu, chi bằng ngoại tệ và đáp ứng đầy đủ các yếu tố quy định tại khoản 2, 3, 4 Điều 4 của Thông tư này, doanh nghiệp có thể chọn một loại ngoại tệ làm đơn vị tiền tệ trong kế toán. Việc lựa chọn này phải được doanh nghiệp chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Để xác định đơn vị tiền tệ trong kế toán, doanh nghiệp cần căn cứ vào các yếu tố chính như đơn vị tiền tệ ảnh hưởng chính đến giá bán hàng hóa, dịch vụ (thường dùng để niêm yết giá và thanh toán) và đơn vị tiền tệ ảnh hưởng chính đến chi phí nhân công, nguyên vật liệu, chi phí sản xuất, kinh doanh khác (thường dùng để thanh toán các chi phí đó). Nếu các yếu tố trên chưa đủ để xác định, doanh nghiệp có thể xem xét thêm các yếu tố phụ trợ như đơn vị tiền tệ sử dụng để huy động các nguồn lực tài chính hoặc đơn vị tiền tệ thường xuyên thu được từ các hoạt động kinh doanh và được sử dụng để tích trữ.

Một khi đã xác định được đơn vị tiền tệ trong kế toán, doanh nghiệp không được thay đổi, trừ khi có sự thay đổi lớn về hoạt động quản lý và kinh doanh dẫn đến thay đổi trọng yếu trong các giao dịch, sự kiện và điều kiện đó. Sự ổn định này giúp đảm bảo tính nhất quán và so sánh được của thông tin kế toán.

Về đối tượng áp dụng, Điều 2 Thông tư 99/2025/TT-BTC quy định rõ rằng Thông tư này hướng dẫn kế toán áp dụng cho các doanh nghiệp thuộc mọi lĩnh vực, mọi thành phần kinh tế. Tuy nhiên, các tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài là ngoại lệ, họ sẽ thực hiện chế độ kế toán hoặc văn bản quy phạm pháp luật về kế toán theo hướng dẫn riêng của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Giải đáp các thắc mắc thường gặp về kế toán cổ phần hóa

Trong quá trình thực hiện kế toán doanh nghiệp cổ phần hóa, nhiều thắc mắc có thể phát sinh. Dưới đây là giải đáp cho một số câu hỏi phổ biến dựa trên các quy định hiện hành:

Về việc sử dụng ngoại tệ làm đơn vị tiền tệ trong kế toán khi cổ phần hóa: Theo Điều 4 Thông tư 99/2025/TT-BTC, doanh nghiệp chỉ được phép chọn ngoại tệ làm đơn vị tiền tệ nếu hoạt động chủ yếu thu, chi bằng ngoại tệ và đáp ứng các tiêu chí quy định. Khi doanh nghiệp tiến hành cổ phần hóa, nếu hoạt động kinh doanh vẫn duy trì chủ yếu bằng Đồng Việt Nam, thì VND vẫn là đơn vị tiền tệ chính trong kế toán, trừ khi có sự thay đổi lớn trong bản chất hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.

Về việc xác định nguyên tắc kế toán khi có nghiệp vụ chưa được quy định trong Thông tư 108/2026/TT-BTC: Trong trường hợp phát sinh nghiệp vụ kinh tế liên quan đến cổ phần hóa mà chưa được Thông tư 108/2026/TT-BTC hướng dẫn cụ thể, doanh nghiệp phải căn cứ vào bản chất của giao dịch đó. Đồng thời, cần tham chiếu các quy định của pháp luật về cổ phần hóa, các nguyên tắc kế toán được hướng dẫn tại Luật Kế toán 2015, hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam và các Thông tư hướng dẫn thực hiện chuẩn mực kế toán Việt Nam để đưa ra phương pháp ghi sổ phù hợp nhất.

Về việc xử lý khi có sửa đổi pháp luật về cổ phần hóa trong quá trình thực hiện: Nếu trong quá trình cổ phần hóa, các văn bản quy phạm pháp luật về cổ phần hóa được sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế, doanh nghiệp phải cập nhật và căn cứ vào quy định mới đó. Việc kế toán các nghiệp vụ kinh tế phát sinh sau đó phải dựa trên pháp luật cổ phần hóa đã được sửa đổi, kết hợp với các nguyên tắc kế toán được nêu trong Luật Kế toán 2015, hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam, các Thông tư hướng dẫn thực hiện chuẩn mực kế toán Việt Nam và Thông tư 108/2026/TT-BTC (nếu có sửa đổi).

Tóm tắt và khuyến nghị hỗ trợ doanh nghiệp tại Long Biên, Hà Nội

Thông tư 108/2026/TT-BTC là văn bản pháp lý cốt lõi, cung cấp hướng dẫn chi tiết về kế toán cổ phần hóa đối với các doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. Việc tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc kế toán trong Thông tư này, cùng với các quy định về đơn vị tiền tệ và đối tượng áp dụng của Thông tư 99/2025/TT-BTC, là vô cùng cần thiết để đảm bảo tính chính xác, minh bạch và hợp pháp cho toàn bộ quá trình chuyển đổi.

Để quá trình cổ phần hóa diễn ra thuận lợi và đúng quy định, các doanh nghiệp, đặc biệt là những doanh nghiệp đang hoạt động tại khu vực Long Biên, Hà Nội, nên thực hiện các bước sau:

• Nghiên cứu kỹ lưỡng Điều 3 Thông tư 108/2026/TT-BTC để nắm vững các nguyên tắc kế toán cho các nghiệp vụ phát sinh liên quan đến cổ phần hóa.
• Kiểm tra và xác định chính xác đơn vị tiền tệ trong kế toán của doanh nghiệp mình theo các tiêu chí được quy định tại Điều 4 Thông tư 99/2025/TT-BTC.
• Trong trường hợp phát sinh các nghiệp vụ kế toán phức tạp hoặc chưa được hướng dẫn cụ thể, hãy chủ động tham khảo Luật Kế toán 2015 và các chuẩn mực kế toán Việt Nam để tìm ra phương pháp xử lý phù hợp.
• Liên hệ với các chuyên gia kế toán có kinh nghiệm để được tư vấn chi tiết và hỗ trợ kịp thời. Sự hỗ trợ từ các đơn vị chuyên nghiệp sẽ giúp doanh nghiệp giải quyết các vướng mắc, đảm bảo tuân thủ pháp luật và tối ưu hóa quá trình cổ phần hóa.

Nếu doanh nghiệp của bạn cần hỗ trợ trong việc áp dụng Thông tư 108/2026/TT-BTC, ANC Việt Nam sẵn sàng tư vấn chi tiết qua hotline 0942597477.