Dự thảo Thông tư 80/2019/TT-BTC: Cập nhật thủ tục hải quan và quản lý thuế XNK cho cư dân biên giới

Tại sao doanh nghiệp và cư dân biên giới tại Hà Nội cần nắm rõ các thay đổi về thủ tục hải quan, thuế XNK?

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế sâu rộng, việc nắm vững các quy định pháp luật về xuất nhập khẩu (XNK) là yếu tố then chốt để đảm bảo hoạt động kinh doanh diễn ra suôn sẻ, tránh các rủi ro pháp lý và tối ưu hóa chi phí. Đặc biệt, Bộ Tài chính đã công bố dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung Thông tư 80/2019/TT-BTC, với việc lấy ý kiến rộng rãi vào ngày 28/7/2026. Dự thảo này hướng dẫn thủ tục hải quan, quản lý thuế, phí và lệ phí đối với hàng hóa XNK theo Nghị định 14/2018/NĐ-CP ngày 23/01/2018, đã được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định 122/2024/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết về hoạt động thương mại biên giới. Cùng với đó, các quy định mới từ năm 2025 như Thông tư 34/2025/TT-BCT cũng mang đến nhiều thay đổi đáng kể.

Những thay đổi này không chỉ ảnh hưởng đến các doanh nghiệp lớn mà còn tác động trực tiếp đến hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa của cư dân biên giới. Việc không cập nhật kịp thời có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng như bị phạt hành chính, hàng hóa bị tạm giữ, hoặc thậm chí là đình chỉ hoạt động. Đối với các doanh nghiệp và cá nhân hoạt động thương mại tại khu vực Long Biên, Hà Nội và các tỉnh biên giới, việc tìm hiểu kỹ lưỡng các quy định mới, bao gồm cả dự thảo và các văn bản đã ban hành, là vô cùng cần thiết để có thể chủ động thích ứng và tuân thủ pháp luật, đảm bảo hoạt động XNK diễn ra thuận lợi.

Điều kiện và hồ sơ cần chuẩn bị cho hoạt động xuất nhập khẩu cư dân biên giới theo quy định mới

Để thực hiện hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa qua biên giới theo các quy định hiện hành và dự kiến, cư dân biên giới cần đáp ứng một số điều kiện và chuẩn bị đầy đủ hồ sơ cần thiết. Việc này giúp quá trình thông quan diễn ra nhanh chóng và hợp pháp, tránh các vướng mắc không đáng có với cơ quan hải quan.

Điều kiện chung đối với cư dân biên giới:

• Đối tượng là cư dân biên giới: Hoạt động mua bán, trao đổi phải do chính cư dân biên giới thực hiện qua các cửa khẩu, lối mở biên giới được phép.
• Danh mục hàng hóa được phép: Hàng hóa mua bán, trao đổi phải nằm trong Danh mục hàng hóa quy định tại Phụ lục I kèm theo Thông tư 02/2018/TT-BCT ngày 27/02/2018 của Bộ Công Thương, được sửa đổi, bổ sung tại Thông tư 34/2025/TT-BCT ngày 02/6/2025 của Bộ Công Thương.
• Tuân thủ định mức miễn thuế: Hàng hóa được hưởng định mức miễn thuế theo quy định tại Phụ lục V Nghị định 134/2016/NĐ-CP ngày 01/9/2016 của Chính phủ và các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan. Phần vượt định mức sẽ phải chịu thuế và các khoản phí khác theo quy định.

Hồ sơ và thông tin cần chuẩn bị:

• Thông tin khai báo điện tử: Cư dân biên giới phải khai báo đầy đủ thông tin theo các chỉ tiêu quy định tại Phụ lục I ban hành kèm theo Thông tư 80/2019/TT-BTC qua hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan. Thông tin này bao gồm tên hàng, chủng loại, số lượng, trị giá hàng hóa, và các thông tin cá nhân của người khai báo, đảm bảo tính chính xác và trung thực.
• Tờ khai giấy (trường hợp hệ thống lỗi): Trong trường hợp hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan gặp sự cố kỹ thuật, Hải quan Cửa khẩu sẽ hướng dẫn cư dân khai báo trên tờ khai giấy theo mẫu tại Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư 80/2019/TT-BTC để đảm bảo quá trình thông quan không bị gián đoạn.
• Giấy tờ chứng minh cư dân biên giới: Mặc dù không được nêu cụ thể trong dự thảo, việc chuẩn bị các giấy tờ tùy thân hoặc giấy tờ chứng minh cư trú tại khu vực biên giới có thể được yêu cầu bởi cơ quan hải quan để xác minh đối tượng và đảm bảo đúng quy định.
• Giấy tờ kiểm dịch, kiểm tra chất lượng: Đối với các mặt hàng thuộc diện phải kiểm dịch, kiểm tra chất lượng hàng hóa, an toàn thực phẩm theo quy định tại Điều 15 Nghị định 14/2018/NĐ-CP ngày 23/01/2018 của Chính phủ, cư dân biên giới cần chuẩn bị đầy đủ các chứng từ liên quan trước khi thông quan.

Quy trình 7 bước thực hiện thủ tục hải quan và quản lý thuế cho hàng hóa XNK cư dân biên giới

Dựa trên dự thảo sửa đổi Điều 6 Thông tư 80/2019/TT-BTC và các quy định hiện hành, quy trình thực hiện thủ tục hải quan và quản lý thuế đối với hàng hóa xuất nhập khẩu của cư dân biên giới tại Việt Nam được thực hiện theo các bước sau:

1. Bước 1: Xác định hoạt động và định mức miễn thuế

   Cư dân biên giới cần xác định rõ hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa của mình là hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu theo quy định của pháp luật. Đồng thời, cần nắm rõ định mức miễn thuế được hưởng theo Phụ lục V Nghị định 134/2016/NĐ-CP để biết phần hàng hóa nào sẽ phải chịu thuế và các khoản thu khác.

2. Bước 2: Khai báo hải quan

   Khi vận chuyển hàng hóa qua cửa khẩu biên giới, cư dân biên giới phải khai báo đầy đủ thông tin theo các chỉ tiêu quy định tại Phụ lục I ban hành kèm theo Thông tư 80/2019/TT-BTC. Việc khai báo này được thực hiện qua hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan. Trong trường hợp hệ thống gặp sự cố, Hải quan Cửa khẩu sẽ hướng dẫn cư dân khai báo trên tờ khai giấy theo mẫu tại Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư 80/2019/TT-BTC.

3. Bước 3: Thực hiện nghĩa vụ thuế (nếu vượt định mức)

   Hàng hóa trao đổi, mua bán của cư dân biên giới phải thực hiện khai báo, làm thủ tục hải quan. Nếu hàng hóa vượt định mức miễn thuế, cư dân biên giới phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ về thuế, phí, lệ phí và các khoản thu khác (nếu có) theo quy định của pháp luật hiện hành.

4. Bước 4: Cơ quan hải quan kiểm tra thực tế hàng hóa (nếu cần)

   Trường hợp cư dân biên giới không đủ thông tin khai báo về hàng hóa nhập khẩu, cơ quan Hải quan sẽ thực hiện kiểm tra thực tế hàng hóa. Mục đích là để xác định chính xác tên hàng, chủng loại, số lượng hàng hóa, từ đó có căn cứ tính thuế, thu thuế và các khoản thu khác (nếu có) theo quy định của pháp luật ngay tại cửa khẩu, lối mở biên giới.

5. Bước 5: Xác nhận thông quan

   Hải quan cửa khẩu có trách nhiệm tiếp nhận tờ khai hàng hóa xuất khẩu, hàng hóa nhập khẩu của cư dân biên giới trên hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan. Sau khi hoàn tất các thủ tục cần thiết, cơ quan hải quan sẽ xác nhận thông quan trên hệ thống hoặc trên tờ khai hải quan giấy khi hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan gặp sự cố.

6. Bước 6: Thu thuế tại cửa khẩu (nếu có)

   Đối với các cửa khẩu, lối mở biên giới nơi Kho bạc Nhà nước hoặc Ngân hàng thương mại không tổ chức điểm thu thuế và các khoản thu khác thuộc ngân sách nhà nước, cơ quan Hải quan sẽ trực tiếp thực hiện thu thuế và các khoản thu khác (nếu có) theo quy định bằng tiền mặt và viết biên lai thu tiền. Việc chuyển số tiền thuế đã thu của người nộp thuế vào ngân sách nhà nước thực hiện theo quy định tại Điều 3, Khoản 3 Điều 21 Thông tư 184/2015/TT-BTC ngày 17/11/2015 của Bộ trưởng Bộ Tài chính.

7. Bước 7: Kiểm dịch và kiểm tra chất lượng hàng hóa

   Hàng hóa của cư dân biên giới mua bán, trao đổi qua cửa khẩu, lối mở biên giới phải thực hiện kiểm dịch, kiểm tra chất lượng hàng hóa, an toàn thực phẩm theo quy định tại Điều 15 Nghị định 14/2018/NĐ-CP ngày 23/01/2018 của Chính phủ. Đây là bước quan trọng để đảm bảo an toàn cho người tiêu dùng và tuân thủ các quy định về vệ sinh, an toàn thực phẩm.

Các quy định khác cần lưu ý về chính sách mặt hàng và căn cứ tính thuế

Ngoài các thủ tục và quy trình nêu trên, cư dân biên giới và các doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý đến các quy định về chính sách mặt hàng và căn cứ tính thuế để đảm bảo tuân thủ pháp luật một cách đầy đủ:

• Chính sách mặt hàng: Hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu dưới hình thức mua bán, trao đổi của cư dân biên giới vượt định mức miễn thuế phải thực hiện đầy đủ các quy định của pháp luật về thuế và chính sách mặt hàng. Điều này có nghĩa là các mặt hàng này có thể phải tuân thủ các điều kiện, tiêu chuẩn hoặc giấy phép chuyên ngành như các hàng hóa thương mại thông thường.
• Căn cứ tính thuế XNK: Theo Khoản 3 Điều 5 Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 2016, số tiền thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu được xác định căn cứ vào trị giá tính thuế và thuế suất của từng mặt hàng. Việc hiểu rõ cách xác định trị giá tính thuế và áp dụng đúng thuế suất là rất quan trọng để tính toán chính xác nghĩa vụ thuế.

Kết luận

Dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung Thông tư 80/2019/TT-BTC cùng với các văn bản pháp luật liên quan đang và sẽ tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động xuất nhập khẩu của cư dân biên giới. Việc nắm bắt kịp thời và tuân thủ nghiêm ngặt các điều kiện, hồ sơ và quy trình thủ tục hải quan, quản lý thuế là yếu tố then chốt giúp các cá nhân và doanh nghiệp, đặc biệt là những đơn vị hoạt động tại các khu vực biên giới và các tỉnh lân cận như Hà Nội, tránh được rủi ro pháp lý, tối ưu hóa hoạt động kinh doanh và đóng góp vào sự phát triển kinh tế chung. ANC Việt Nam luôn sẵn sàng hỗ trợ quý khách hàng cập nhật và áp dụng hiệu quả các quy định này.