IThuế khoán là gì và vì sao chấm dứt

Thuế khoán là cách tính thuế quen thuộc với hộ kinh doanh Việt Nam suốt nhiều thập kỷ: cơ quan thuế ấn định một mức doanh thu khoán, từ đó ra số thuế phải nộp cố định cho cả năm, không phụ thuộc doanh thu thực tế phát sinh. Hộ nộp một khoản ổn định, không phải mở sổ sách, không phải xuất hóa đơn cho từng giao dịch.

Sự đơn giản đó cũng chính là điểm yếu. Mức khoán thường được xác định dựa trên khảo sát và thỏa thuận, dễ thấp hơn doanh thu thật, tạo khoảng cách giữa quy mô kinh doanh và số thuế đóng góp. Khi thương mại điện tử, thanh toán số và bán hàng online bùng nổ, cơ chế khoán ngày càng khó phản ánh đúng dòng tiền thực.

Từ 01/01/2026, cơ chế thuế khoán đối với hộ kinh doanh chính thức chấm dứt¹. Hộ kinh doanh chuyển sang kê khai — tự xác định doanh thu, tự tính thuế trên doanh thu thực và nộp tờ khai định kỳ, giống nguyên tắc mà doanh nghiệp đang áp dụng.

IIVì sao thay đổi diễn ra vào lúc này

Việc bỏ thuế khoán không phải một quyết định đơn lẻ mà nằm trong định hướng lớn về phát triển kinh tế tư nhân. Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị năm 2025 đặt mục tiêu thúc đẩy khu vực tư nhân, trong đó có nội dung xóa bỏ hình thức thuế khoán đối với hộ kinh doanh¹.

Chủ trương đó được cụ thể hóa bằng Nghị quyết 198/2025/QH15 của Quốc hội: hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh không áp dụng thuế khoán kể từ ngày 01/01/2026². Song song, hạ tầng số của ngành thuế — hóa đơn điện tử, kết nối máy tính tiền, thanh toán không tiền mặt — đã đủ chín để quản lý theo doanh thu thực.

Quy mô ảnh hưởng

Hộ kinh doanh là lực lượng đông đảo trong nền kinh tế, trải rộng từ quán ăn, tạp hóa, cửa hàng thời trang đến dịch vụ và bán hàng online. Vì vậy, đây là một trong những thay đổi chính sách thuế chạm tới nhiều người nhất trong nhiều năm trở lại đây.

IIILộ trình các mốc thời gian cần nhớ

Chuyển đổi không diễn ra trong một ngày. Các mốc dưới đây kết nối những thay đổi đã và đang có hiệu lực thành một dòng thời gian liền mạch.

IVNgưỡng doanh thu không chịu thuế: 100 → 200 triệu

Một thay đổi được chờ đợi đi kèm với việc bỏ khoán: Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 nâng ngưỡng doanh thu năm không chịu thuế GTGT và thuế TNCN của hộ, cá nhân kinh doanh từ 100 triệu đồng lên 200 triệu đồng/năm, áp dụng từ 01/01/2026⁶.

📊 Ngưỡng doanh thu không chịu thuế (triệu đồng/năm)

So sánh ngưỡng trước và sau mốc 01/01/2026 theo Luật Thuế GTGT 2024. Hộ có doanh thu dưới ngưỡng không phải nộp thuế GTGT và TNCN.

VPhân nhóm hộ kinh doanh theo doanh thu

Để việc kê khai phù hợp với quy mô, mô hình quản lý mới phân hộ kinh doanh thành các nhóm theo doanh thu năm. Nhóm càng lớn, yêu cầu về sổ sách và hóa đơn càng đầy đủ; nhóm nhỏ nhất được khai theo cách đơn giản nhất⁸.

📊 Các ngưỡng doanh thu mốc (tỷ đồng/năm)

Ba ngưỡng đáng nhớ khi xác định nghĩa vụ: mốc chịu thuế, mốc bắt buộc hóa đơn điện tử từ máy tính tiền, và trần của nhóm quy mô vừa. Thang log để nhìn được cả số nhỏ lẫn số lớn.

VITờ khai nhóm 1 — hình dung tờ khai đơn giản nhất

Với hộ quy mô rất nhỏ (nhóm 1), điều lo lắng lớn nhất là “kê khai có phức tạp không”. Định hướng cho nhóm này là khai báo tối giản: nội dung xoay quanh thông tin định danh hộ, ngành nghề, địa điểm và doanh thu — vốn là căn cứ tính thuế cốt lõi với hộ, cá nhân kinh doanh theo Thông tư 40/2021/TT-BTC⁴.

VIIThông báo doanh thu & giai đoạn chuyển tiếp

Chuyển từ khoán sang kê khai giữa năm dễ gây lúng túng về con số. Cơ chế chuyển tiếp giúp hộ không bị “hụt chân”: doanh thu và mức nghĩa vụ được thông báo, rà soát để hộ nắm rõ căn cứ trước khi tự khai ổn định theo doanh thu thực.

• Rà soát doanh thu: hộ đối chiếu doanh thu thực tế với mức đã áp dụng trước đó, làm cơ sở cho kỳ khai mới.
• Thông báo & hướng dẫn: cơ quan thuế thông tin về nghĩa vụ và cách khai để hộ chuẩn bị, tránh khai sai do chưa quen quy trình.
• Chuyển dần sang doanh thu thực: sau giai đoạn làm quen, nghĩa vụ tính trên doanh thu hộ tự ghi nhận và kê khai.

VIIIHóa đơn điện tử: nghĩa vụ song hành

Kê khai chỉ vận hành được khi doanh thu được ghi nhận có hệ thống. Đó là vai trò của hóa đơn điện tử. Theo Nghị định 70/2025/NĐ-CP (áp dụng từ 01/6/2025), hộ kinh doanh thuộc diện doanh thu lớn — mốc thường được nhắc đến là từ 1 tỷ đồng/năm ở một số lĩnh vực bán lẻ, ăn uống, dịch vụ — phải sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền kết nối dữ liệu với cơ quan thuế⁵.

IXSổ sách kế toán: từ “không cần” đến “ghi chép”

Ở cơ chế khoán, hộ hầu như không phải mở sổ. Sang kê khai, hộ cần ghi chép doanh thu — và với nhóm quy mô lớn hơn, cả chi phí — theo chế độ phù hợp với nhóm của mình. Đây là thay đổi thói quen lớn nhất trong thực tế vận hành hằng ngày.

XBảo hiểm xã hội bắt buộc cho chủ hộ

Song song với thay đổi về thuế, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (hiệu lực 01/7/2025) mở rộng nhóm tham gia BHXH bắt buộc, trong đó bổ sung chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh vào diện tham gia³. Đây là bước đưa hộ kinh doanh vào lưới an sinh tương tự người lao động chính thức.

XICông văn 307 — “lưới an toàn” khi chuyển đổi

Lo lắng phổ biến nhất của hộ kinh doanh là “làm sai trong lúc chưa quen thì có bị phạt không?”. Công văn 307 của cơ quan thuế trả lời trực tiếp: không xử lý vi phạm phát sinh trong quá trình chuyển đổi mô hình từ thuế khoán sang kê khai kể từ 01/01/2026⁷.

XIIViệc cần làm trong 2026 & rủi ro cần tránh

Từ lý thuyết đến thực tế, dưới đây là những bước hộ kinh doanh nên chủ động làm và những “bẫy” thường gặp trong giai đoạn chuyển đổi.

Danh sách việc nên làm

1. Rà soát doanh thu thực — ước tính doanh thu năm để biết mình quanh ngưỡng 200 triệu hay các mốc nhóm cao hơn.
2. Đăng ký hóa đơn điện tử — nếu tiến gần mốc phải dùng máy tính tiền kết nối, chuẩn bị giải pháp sớm⁵.
3. Tập ghi chép doanh thu — hình thành thói quen ghi nhận và lưu chứng từ hằng ngày.
4. Dùng đúng mẫu tờ khai hiện hành — nộp trực tuyến qua ứng dụng thuế điện tử⁴.
5. Tìm hiểu nghĩa vụ BHXH — chủ hộ nắm diện tham gia và theo dõi hướng dẫn về mức, cách đóng³.

★Kết: từ “khoán cho xong” sang “ghi cho đúng”

Bỏ thuế khoán không chỉ đổi cách tính thuế — nó đổi cả tư duy vận hành của hộ kinh doanh. Từ chỗ nộp một khoản cố định rồi thôi, hộ bước sang thế giới của doanh thu thực, hóa đơn điện tử, sổ sách và an sinh xã hội.

Giai đoạn 2026 được thiết kế để đồng hành: ngưỡng miễn thuế nâng lên gấp đôi, có giai đoạn chuyển tiếp, và Công văn 307 làm lưới an toàn cho sai sót do chuyển đổi⁶⁷. Cơ hội thuộc về hộ nào chủ động làm quen sớm với quy trình mới.

📚Văn bản & nguồn tham khảo

Các số hiệu văn bản và mốc thời gian nêu trong bài trỏ về danh sách dưới đây. Vui lòng đối chiếu bản gốc trước khi áp dụng vào trường hợp cụ thể.

I. Chủ trương & văn bản nền

1. Nghị quyết 68-NQ/TW — về phát triển kinh tế tư nhân (Bộ Chính trị, 2025) Định hướng · đặt mục tiêu xóa bỏ hình thức thuế khoán với hộ kinh doanh
2. Nghị quyết 198/2025/QH15 — về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân Còn hiệu lực · hộ kinh doanh không áp dụng thuế khoán từ 01/01/2026
3. Luật Bảo hiểm xã hội 2024 — số 41/2024/QH15 Có hiệu lực từ 01/7/2025 · mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc

II. Nghĩa vụ kê khai, hóa đơn, xử lý chuyển tiếp

4. Thông tư 40/2021/TT-BTC — hướng dẫn thuế GTGT, TNCN và quản lý thuế với hộ, cá nhân kinh doanh Còn hiệu lực · quy định mẫu tờ khai và căn cứ tính thuế theo doanh thu
5. Nghị định 70/2025/NĐ-CP — sửa đổi quy định về hóa đơn, chứng từ Áp dụng từ 01/6/2025 · hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền cho nhóm hộ doanh thu lớn
6. Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 — số 48/2024/QH15 Áp dụng từ 01/01/2026 · nâng ngưỡng doanh thu không chịu thuế lên 200 triệu đồng/năm
7. Công văn 307 của cơ quan thuế — về xử lý trong giai đoạn chuyển từ khoán sang kê khai Năm 2026 · không xử lý vi phạm phát sinh do quá trình chuyển đổi mô hình
8. Nghị định quy định chính sách thuế & quản lý thuế với hộ kinh doanh — văn bản hướng dẫn thực hiện từ 2026 Phân nhóm hộ theo doanh thu · chế độ khai và sổ sách tương ứng từng nhóm