Thông tư 94/2026/TT-BTC: Cuộc Cách Mạng Trong Quản Lý Tuân Thủ Và Rủi Ro Thuế Tại Việt Nam Từ 01/7/2026

Từ ngày 01/7/2026, hệ thống quản lý thuế tại Việt Nam sẽ chứng kiến một sự chuyển mình mạnh mẽ với sự ra đời của Thông tư 94/2026/TT-BTC. Văn bản này không chỉ định hình lại cách cơ quan thuế quản lý tuân thủ và rủi ro mà còn mang đến một cách tiếp cận toàn diện, hiện đại hơn, hướng tới sự minh bạch và hiệu quả. Đặc biệt, các doanh nghiệp và cá nhân kinh doanh tại các thành phố lớn như Hà Nội sẽ cần chủ động nắm bắt những thay đổi này để đảm bảo tuân thủ.

Theo Công văn 4812/CT-QLTT năm 2026 của Cục Thuế, Bộ Tài chính đã chính thức ban hành Thông tư 94/2026/TT-BTC vào ngày 01/7/2026, có hiệu lực ngay từ cùng ngày. Thông tư này được xây dựng dựa trên nền tảng Luật Quản lý thuế 2025 và các Nghị định hướng dẫn liên quan, thay thế hoàn toàn Thông tư 31/2021/TT-BTC trước đây. Điểm cốt lõi là sự chuyển dịch từ mô hình chỉ tập trung vào “quản lý rủi ro” sang một cách tiếp cận tích hợp: “quản lý tuân thủ và quản lý rủi ro trong quản lý thuế”. Sự thay đổi này hứa hẹn sẽ tác động sâu rộng đến mọi người nộp thuế, đòi hỏi sự chủ động thích ứng để đảm bảo tuân thủ và tránh những rủi ro không đáng có.

Thông Tư 94/2026/TT-BTC: Nền Tảng Pháp Lý Và Mục Tiêu Mới

Thông tư 94/2026/TT-BTC, do Bộ Tài chính ban hành, là văn bản pháp lý then chốt định hình lại phương thức quản lý thuế tại Việt Nam. Nó không chỉ kế thừa những điểm mạnh của Thông tư 31/2021/TT-BTC mà còn mở rộng và hoàn thiện, tạo ra một khung pháp lý vững chắc hơn cho công tác quản lý tuân thủ và rủi ro. Căn cứ pháp lý chính của Thông tư này bao gồm:

• Luật Quản lý thuế 2025: Là nền tảng pháp lý cao nhất, định hướng cho các quy định chi tiết về quản lý thuế.
• Các Nghị định hướng dẫn Luật Quản lý thuế 2025 của Chính phủ: Cung cấp các quy định cụ thể hơn để triển khai Luật, đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả trong thực thi.

Mục tiêu chính của Thông tư 94 là xây dựng một hệ thống quản lý thuế hiện đại, hiệu quả, khuyến khích người nộp thuế tự nguyện tuân thủ pháp luật thuế, đồng thời tăng cường khả năng phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm. Điều này góp phần tạo môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch và bền vững cho cộng đồng doanh nghiệp.

Chuyển Đổi Trọng Tâm: Từ Quản Lý Rủi Ro Đơn Thuần Sang Quản Lý Tuân Thủ Toàn Diện

Điểm khác biệt cơ bản và quan trọng nhất của Thông tư 94/2026/TT-BTC so với Thông tư 31/2021/TT-BTC là sự thay đổi trong cách tiếp cận. Nếu Thông tư 31 chủ yếu tập trung vào việc “áp dụng quản lý rủi ro trong quản lý thuế” với khung quản lý xoay quanh thu thập thông tin, đánh giá rủi ro và áp dụng biện pháp quản lý, thì Thông tư 94 đã nâng cấp thành một mô hình thống nhất, bao gồm cả quản lý tuân thủ và quản lý rủi ro.

Thông tư 94/2026/TT-BTC xây dựng cơ chế quản lý tuân thủ riêng biệt, với các tiêu chí đánh giá, phân loại mức độ tuân thủ và các biện pháp cụ thể để nâng cao tuân thủ cho từng nhóm người nộp thuế. Kết quả phân loại tuân thủ này không chỉ là một yếu tố độc lập mà còn là đầu vào thiết yếu cho việc phân loại mức độ rủi ro trong từng nghiệp vụ quản lý thuế. Điều này giúp cơ quan thuế không chỉ tập trung vào việc phát hiện và xử lý vi phạm mà còn khuyến khích, hỗ trợ người nộp thuế tự nguyện nâng cao mức độ tuân thủ, giảm chi phí tuân thủ cho cả hai bên. Đặc biệt, Thông tư 94 quy định rõ việc gắn kết quản lý tuân thủ với lập kế hoạch kiểm tra, giám sát trọng điểm, quản lý nợ, hoàn thuế, miễn giảm và quản lý hóa đơn điện tử, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý thuế.

Khái Niệm Mới, Nguyên Tắc Cốt Lõi Và Công Cụ Hiện Đại

Thông tư 94/2026/TT-BTC đã rà soát, chuẩn hóa và mở rộng hệ thống khái niệm theo hướng hiện đại hóa, đồng thời bổ sung các nguyên tắc và công cụ quản lý tiên tiến, phù hợp với xu thế phát triển của ngành thuế toàn cầu.

1. Về Khái Niệm và Định Nghĩa:

• Thông tin quản lý tuân thủ, quản lý rủi ro trong quản lý thuế: Nhấn mạnh việc thu thập, xử lý dữ liệu về thuế, dữ liệu liên quan đến thuế và dữ liệu về người nộp thuế để phục vụ cả tuân thủ và rủi ro một cách toàn diện.
• Mức độ tuân thủ pháp luật thuế và mức độ rủi ro: Định nghĩa rõ ràng hơn về các tiêu chí, chỉ số đánh giá và phân loại, đồng thời làm rõ khái niệm đánh giá, phân loại mức độ rủi ro dựa trên các yếu tố khách quan.
• Phân hệ quản lý tuân thủ và rủi ro thuế: Đây là một phân hệ chuyên ngành trong Hệ thống quản trị thuế, có vai trò trung tâm trong việc thu thập, xử lý, phân tích thông tin, chấm điểm, phân loại, cảnh báo và hỗ trợ ra quyết định quản lý thuế.
• Sổ đăng ký rủi ro: Một cơ sở dữ liệu quan trọng trên Phân hệ quản lý tuân thủ và rủi ro thuế, cho phép tra cứu định nghĩa, mức độ hậu quả, số lượng và loại hình người nộp thuế liên quan đến rủi ro; báo cáo đánh giá, tiêu chí và quy tắc chấm điểm, cùng kế hoạch và biện pháp xử lý phù hợp.

2. Về Nguyên Tắc:

Thông tư 94 kế thừa nguyên tắc đảm bảo hiệu lực, hiệu quả quản lý thuế và khuyến khích tự nguyện tuân thủ, đồng thời bổ sung và nhấn mạnh các nguyên tắc quan trọng sau:

• Khách quan, minh bạch, không phân biệt đối xử: Đảm bảo công bằng cho mọi người nộp thuế, tạo niềm tin và sự đồng thuận trong cộng đồng.
• Phân tích dữ liệu toàn diện, cập nhật thường xuyên: Ưu tiên ứng dụng công nghệ dữ liệu lớn (Big Data), học máy (Machine Learning), trí tuệ nhân tạo (AI) để tự động hóa quá trình phân tích, đánh giá và dự báo rủi ro.
• Kết quả đánh giá được ghi nhận, theo dõi, truy vết: Làm căn cứ xây dựng kế hoạch nâng cao tuân thủ, kiểm tra, giám sát trọng điểm và áp dụng các biện pháp quản lý phù hợp, đảm bảo tính nhất quán và trách nhiệm giải trình.

3. Về Công Cụ và Phương Thức Quản Lý:

Thông tư 94/2026/TT-BTC không chỉ yêu cầu ứng dụng công nghệ thông tin mà còn thiết lập một kiến trúc quản lý tuân thủ-rủi ro trên nền tảng số. Phân hệ quản lý tuân thủ, quản lý rủi ro thuế được xây dựng để phục vụ toàn bộ quá trình từ thu thập dữ liệu đến đề xuất biện pháp quản lý. Kết quả phân tích, đánh giá, cảnh báo và đề xuất biện pháp quản lý từ phân hệ này sẽ là cơ sở quan trọng để các cấp quản lý thuế đưa ra quyết định chính xác và kịp thời, tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao hiệu quả công tác quản lý.

Tác Động Và Lợi Ích Đối Với Người Nộp Thuế Tại Hà Nội

Đối với các doanh nghiệp và cá nhân kinh doanh tại Hà Nội, đặc biệt là khu vực Long Biên, Thông tư 94/2026/TT-BTC mang lại cả thách thức và cơ hội. Việc chuyển đổi sang mô hình quản lý tuân thủ và rủi ro toàn diện đòi hỏi người nộp thuế phải chủ động hơn trong việc nắm bắt các quy định mới, nâng cao ý thức tuân thủ và chuẩn bị sẵn sàng cho việc ứng dụng công nghệ trong quản lý thuế.

Tuy nhiên, những thay đổi này cũng mang lại nhiều lợi ích. Một hệ thống quản lý thuế minh bạch và công bằng hơn sẽ giảm thiểu các hoạt động kiểm tra, thanh tra không cần thiết đối với những người nộp thuế tuân thủ tốt. Các doanh nghiệp có mức độ tuân thủ cao có thể được hưởng các ưu đãi, giảm thiểu chi phí tuân thủ và tập trung hơn vào hoạt động kinh doanh cốt lõi. Cục Thuế Hà Nội và Chi cục Thuế Long Biên sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn và hỗ trợ người nộp thuế thích nghi với các quy định mới, đảm bảo quá trình chuyển đổi diễn ra suôn sẻ.

Kết Luận

Thông tư 94/2026/TT-BTC đánh dấu một bước tiến quan trọng trong công tác quản lý thuế tại Việt Nam, chuyển dịch từ mô hình quản lý rủi ro đơn thuần sang một cách tiếp cận toàn diện hơn, kết hợp quản lý tuân thủ và quản lý rủi ro. Với việc áp dụng các khái niệm, nguyên tắc và công cụ hiện đại, Thông tư này không chỉ nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ quan thuế mà còn khuyến khích và hỗ trợ người nộp thuế tự nguyện tuân thủ. Việc nắm vững và thích ứng với những điểm mới này sẽ là chìa khóa để các doanh nghiệp, đặc biệt là tại các trung tâm kinh tế như Hà Nội, duy trì sự ổn định và phát triển bền vững trong môi trường kinh doanh mới.