Doanh nghiệp FDI đối mặt rủi ro lớn: Mất ưu đãi thuế TNDN từ 2025 nếu sử dụng hóa đơn không hợp pháp
- Thay vào đó, doanh nghiệp sẽ phải nộp thuế theo mức thuế suất thông thường (hiện hành là 20% tại Việt Nam) cho toàn bộ thu nhập chịu thuế của năm đó
- Ví dụ minh họa về việc mất ưu đãi thuế TNDN
Giả sử Công ty FDI B được cấp phép đầu tư vào một địa bàn ưu đãi tại Việt Nam và được hưởng ưu đãi thuế TNDN là miễn thuế 2 năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 4 năm tiếp theo - Thuế suất TNDN thông thường là 20%
- Năm 2025: Công ty B đang trong năm thứ 3 của giai đoạn ưu đãi, tức là được giảm 50% thuế TNDN (thuế suất thực tế là 10%)
- Nếu Công ty B không sử dụng hóa đơn không hợp pháp, số thuế TNDN phải nộp sẽ là:
15 tỷ đồng × 10% (thuế suất ưu đãi) = 1,5 tỷ đồng
Hàng ngàn doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tại Việt Nam đang đứng trước nguy cơ mất hoàn toàn quyền hưởng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) từ kỳ tính thuế 2025 nếu không kiểm soát chặt chẽ tính hợp pháp của hóa đơn đầu vào. Đây là cảnh báo được nhấn mạnh qua các công văn hướng dẫn của cơ quan thuế địa phương, như Cục Thuế Hà Nội và các Chi cục Thuế trực thuộc, bao gồm cả Chi cục Thuế Long Biên, và được củng cố bởi hệ thống pháp luật thuế mới có hiệu lực từ năm 2025-2026.
Cụ thể, theo tinh thần của Công văn 1527/AGI-NVDTPC năm 2026 của Cục Thuế tỉnh An Giang và các văn bản pháp lý liên quan, việc doanh nghiệp sử dụng hóa đơn không hợp pháp để hạch toán chi phí sản xuất kinh doanh trong kỳ tính thuế sẽ dẫn đến hai hậu quả nghiêm trọng:
- Mất hoàn toàn quyền hưởng ưu đãi thuế TNDN của năm tính thuế tương ứng.
- Bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về thuế và hóa đơn.
Điều này đặc biệt quan trọng đối với khối doanh nghiệp FDI, vốn thường được hưởng các chính sách ưu đãi thuế hấp dẫn khi đầu tư vào Việt Nam. Việc không tuân thủ các quy định về hóa đơn, chứng từ có thể khiến doanh nghiệp không chỉ mất đi lợi thế cạnh tranh mà còn phải đối mặt với các khoản phạt nặng nề, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh và uy tín.
Chi tiết quy định mới về ưu đãi thuế TNDN và hậu quả pháp lý từ 2025-2026
Nguyên tắc về việc không được hưởng ưu đãi thuế TNDN khi sử dụng hóa đơn không hợp pháp đã được khẳng định rõ ràng trong các văn bản pháp luật hiện hành và sắp có hiệu lực. Để hiểu rõ hơn, chúng ta cần xem xét các căn cứ pháp lý cụ thể:
Căn cứ pháp lý cốt lõi
- Về điều kiện áp dụng ưu đãi thuế TNDN: Khoản 1 Điều 23 Nghị định 320/2025/NĐ-CP (thay thế Khoản 1 Điều 18 Thông tư 78/2014/TT-BTC) quy định rõ rằng điều kiện áp dụng ưu đãi thuế TNDN chỉ dành cho doanh nghiệp thực hiện chế độ kế toán, hóa đơn, chứng từ và nộp thuế TNDN theo kê khai. Điều này ngụ ý rằng việc sử dụng hóa đơn không hợp pháp sẽ vi phạm điều kiện cơ bản này.
- Về các khoản chi được trừ và không được trừ: Điều 9 Nghị định 320/2025/NĐ-CP (thay thế Điều 6 Thông tư 78/2014/TT-BTC được sửa đổi bởi Điều 4 Thông tư 96/2015/TT-BTC) quy định chi tiết về các khoản chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế. Theo đó, các khoản chi không có hóa đơn, chứng từ hợp pháp hoặc hóa đơn không hợp pháp sẽ không được tính vào chi phí được trừ.
- Về danh mục địa bàn ưu đãi đầu tư: Nghị định 96/2026/NĐ-CP (thay thế Nghị định 31/2021/NĐ-CP) và Luật Đầu tư 2025 (thay thế Luật Đầu tư 2020) là cơ sở để xác định các dự án đầu tư được hưởng ưu đãi. Tuy nhiên, việc đáp ứng các điều kiện về hóa đơn, chứng từ vẫn là yêu cầu bắt buộc để duy trì ưu đãi.
- Về xử phạt vi phạm hành chính: Điều 17 Nghị định 125/2020/NĐ-CP quy định cụ thể về các hành vi vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn, bao gồm cả việc sử dụng hóa đơn không hợp pháp.
Hóa đơn không hợp pháp là gì?
Hóa đơn không hợp pháp bao gồm nhiều trường hợp, nhưng phổ biến nhất là:
- Hóa đơn giả, hóa đơn in lậu, hóa đơn chưa có giá trị sử dụng hoặc hết giá trị sử dụng.
- Hóa đơn của các doanh nghiệp đã ngừng hoạt động, bỏ trốn khỏi địa chỉ kinh doanh.
- Hóa đơn ghi sai các yếu tố bắt buộc theo quy định, không phản ánh đúng nghiệp vụ kinh tế phát sinh.
- Hóa đơn khống, tức là hóa đơn được lập nhưng không có giao dịch mua bán hàng hóa, dịch vụ thực tế.
Hậu quả kép đối với doanh nghiệp FDI
Khi doanh nghiệp FDI bị phát hiện sử dụng hóa đơn không hợp pháp để hạch toán chi phí, họ sẽ phải đối mặt với hai rủi ro lớn:
- Mất quyền hưởng ưu đãi thuế TNDN: Toàn bộ thu nhập từ hoạt động sản xuất kinh doanh được ưu đãi trong năm tính thuế có sai phạm sẽ không được áp dụng mức thuế suất ưu đãi, miễn hoặc giảm thuế. Thay vào đó, doanh nghiệp sẽ phải nộp thuế theo mức thuế suất thông thường (hiện hành là 20% tại Việt Nam) cho toàn bộ thu nhập chịu thuế của năm đó.
- Bị xử phạt vi phạm hành chính: Ngoài việc bị truy thu số thuế đã được hưởng ưu đãi sai quy định, doanh nghiệp còn bị xử phạt hành chính theo Điều 17 Nghị định 125/2020/NĐ-CP. Mức phạt có thể rất đáng kể, tùy thuộc vào mức độ và tính chất của hành vi vi phạm.
Ví dụ minh họa về việc mất ưu đãi thuế TNDN
Giả sử Công ty FDI B được cấp phép đầu tư vào một địa bàn ưu đãi tại Việt Nam và được hưởng ưu đãi thuế TNDN là miễn thuế 2 năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 4 năm tiếp theo. Thuế suất TNDN thông thường là 20%.
- Năm 2025: Công ty B đang trong năm thứ 3 của giai đoạn ưu đãi, tức là được giảm 50% thuế TNDN (thuế suất thực tế là 10%).
- Thu nhập chịu thuế năm 2025: 15 tỷ đồng.
- Chi phí hạch toán bằng hóa đơn không hợp pháp: 500 triệu đồng.
Nếu Công ty B không sử dụng hóa đơn không hợp pháp, số thuế TNDN phải nộp sẽ là:
15 tỷ đồng × 10% (thuế suất ưu đãi) = 1,5 tỷ đồng.
Tuy nhiên, nếu cơ quan thuế phát hiện Công ty B đã sử dụng hóa đơn không hợp pháp để hạch toán 500 triệu đồng chi phí, Công ty B sẽ mất toàn bộ quyền hưởng ưu đãi thuế TNDN cho năm 2025. Khi đó, số thuế TNDN phải nộp sẽ được tính theo thuế suất thông thường:
15 tỷ đồng × 20% (thuế suất thông thường) = 3 tỷ đồng.
Như vậy, Công ty B sẽ phải nộp thêm 1,5 tỷ đồng tiền thuế TNDN (3 tỷ – 1,5 tỷ) và còn phải chịu các khoản phạt hành chính theo quy định tại Nghị định 125/2020/NĐ-CP.