Hóa đơn dầu thô & Thuế TNDN 2025-2026: Quy định mới cần biết

Quy định mới về hóa đơn sản phẩm dầu thô: Thời điểm lập hóa đơn chính thức thay đổi từ 2026

Từ ngày 01/01/2026, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực tìm kiếm, thăm dò, khai thác và chế biến dầu thô tại Việt Nam sẽ phải tuân thủ một quy định mới quan trọng về thời điểm lập hóa đơn. Theo đó, việc xác định thời điểm này không còn phụ thuộc vào việc đã thu được tiền hay chưa, mà hoàn toàn dựa trên sự thống nhất về giá bán chính thức giữa bên mua và bên bán. Thay đổi này, được quy định chi tiết trong Nghị định 254/2026/NĐ-CP, dự kiến sẽ tác động đáng kể đến quy trình kế toán và quản lý dòng tiền của hàng trăm doanh nghiệp trong ngành dầu khí.

Quy định mới này nhằm mục đích chuẩn hóa và minh bạch hóa hoạt động lập hóa đơn trong một lĩnh vực đặc thù, nơi các giao dịch thường có giá trị lớn và quy trình xác định giá có thể phức tạp. Việc nắm rõ và áp dụng đúng quy định là yếu tố then chốt để các doanh nghiệp dầu khí tại Việt Nam đảm bảo tuân thủ pháp luật về thuế và hóa đơn, tránh các rủi ro pháp lý không đáng có.

Chi tiết quy định về thời điểm lập hóa đơn và căn cứ pháp lý

Để hiểu rõ hơn về quy định mới, chúng ta cần xem xét các căn cứ pháp lý cụ thể:

• Định nghĩa Dầu thô: Theo khoản 10 Điều 3 Luật Dầu khí 2022, dầu thô được định nghĩa là hydrocarbon ở thể lỏng trong trạng thái tự nhiên, asphalt, ozokerite và condensate. Condensate là hydrocarbon lỏng thu được từ khí thiên nhiên bằng phương pháp ngưng tụ hoặc chiết xuất. Định nghĩa này là nền tảng để xác định các sản phẩm thuộc phạm vi áp dụng của quy định về hóa đơn.
• Thời điểm lập hóa đơn: Căn cứ điểm e, khoản 4 Điều 9 Nghị định 254/2026/NĐ-CP quy định rõ ràng về thời điểm lập hóa đơn đối với hoạt động tìm kiếm, thăm dò, khai thác và chế biến dầu thô. Cụ thể, thời điểm lập hóa đơn bán dầu thô, condensate, các sản phẩm được chế biến từ dầu thô (bao gồm cả hoạt động bao tiêu sản phẩm theo cam kết của Chính phủ) là thời điểm bên mua và bên bán xác định được giá bán chính thức, không phân biệt đã thu được tiền hay chưa thu được tiền.

Điều này có nghĩa là, ngay khi hai bên hoàn tất quá trình đàm phán, ký kết các văn bản xác định giá bán cuối cùng cho một lô hàng dầu thô hoặc sản phẩm chế biến từ dầu thô, doanh nghiệp bán hàng phải lập hóa đơn. Việc thanh toán có thể diễn ra sau đó, nhưng nghĩa vụ lập hóa đơn đã phát sinh.

Ví dụ minh họa về thời điểm lập hóa đơn:

Công ty A là một doanh nghiệp khai thác dầu khí tại Việt Nam. Vào ngày 10/02/2026, Công ty A ký hợp đồng bán 50.000 thùng dầu thô cho Công ty B. Sau quá trình kiểm định chất lượng và đàm phán giá, đến ngày 25/02/2026, hai bên chính thức ký biên bản xác định giá bán cuối cùng cho lô hàng này. Theo quy định tại Nghị định 254/2026/NĐ-CP, Công ty A phải lập hóa đơn bán dầu thô cho Công ty B vào ngày 25/02/2026, mặc dù Công ty B có thể thanh toán toàn bộ số tiền vào ngày 15/03/2026 theo điều khoản hợp đồng.

Các bước cần thực hiện để tuân thủ quy định về hóa đơn dầu thô

Để đảm bảo tuân thủ quy định mới về thời điểm lập hóa đơn cho sản phẩm dầu thô và các sản phẩm chế biến từ dầu thô, các doanh nghiệp cần thực hiện các bước sau:

1. Rà soát và cập nhật quy trình nội bộ: Doanh nghiệp cần xem xét lại toàn bộ quy trình bán hàng, kế toán và lập hóa đơn hiện tại. Điều chỉnh các bước để đảm bảo rằng việc lập hóa đơn được thực hiện ngay sau khi giá bán chính thức được xác định, không chờ đợi việc thanh toán.
2. Xây dựng cơ chế xác định giá bán chính thức rõ ràng: Thiết lập các quy trình nội bộ và mẫu biểu chuẩn để ghi nhận thời điểm chính thức xác định giá bán. Điều này có thể bao gồm biên bản họp, biên bản xác nhận giá, hoặc các phụ lục hợp đồng.
3. Đào tạo nhân sự: Tổ chức các buổi đào tạo cho đội ngũ kế toán, tài chính, kinh doanh và pháp chế về các quy định mới của Luật Dầu khí 2022 và Nghị định 254/2026/NĐ-CP. Đảm bảo tất cả các bên liên quan đều nắm vững và thực hiện đúng.
4. Đảm bảo hệ thống phần mềm kế toán/ERP tương thích: Kiểm tra và cập nhật hệ thống phần mềm kế toán hoặc ERP để có thể ghi nhận và xuất hóa đơn đúng thời điểm theo quy định mới.
5. Lập và phát hành hóa đơn điện tử đúng thời điểm: Ngay khi giá bán chính thức được xác định, doanh nghiệp phải lập và phát hành hóa đơn điện tử theo đúng quy định của pháp luật về hóa đơn điện tử tại Việt Nam.
6. Kê khai và nộp thuế liên quan: Đảm bảo việc kê khai thuế giá trị gia tăng (GTGT) và thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) được thực hiện dựa trên thời điểm lập hóa đơn đã xác định, tuân thủ các kỳ kê khai (tháng/quý) và hạn nộp thuế theo quy định của Tổng cục Thuế.

Mức thuế suất TNDN cho hoạt động dầu khí và các khoản chi được trừ

Bên cạnh quy định về hóa đơn, các doanh nghiệp dầu khí cũng cần đặc biệt quan tâm đến các quy định về thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) theo Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025. Đây là một trong những nghĩa vụ thuế quan trọng nhất đối với các doanh nghiệp tại Việt Nam.

Mức thuế suất thuế TNDN áp dụng từ năm 2025:

Theo Điều 10 Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025, các mức thuế suất TNDN được quy định như sau:

• Thuế suất phổ thông: 20% áp dụng cho hầu hết các doanh nghiệp, trừ các trường hợp đặc biệt.
• Thuế suất ưu đãi cho doanh nghiệp nhỏ:
  • 15% áp dụng đối với doanh nghiệp có tổng doanh thu năm không quá 03 tỷ đồng.
  • 17% áp dụng đối với doanh nghiệp có tổng doanh thu năm từ trên 03 tỷ đồng đến không quá 50 tỷ đồng.

  Doanh thu làm căn cứ xác định doanh nghiệp thuộc đối tượng được áp dụng thuế suất 15% và 17% là tổng doanh thu của kỳ tính thuế TNDN trước liền kề.

• Thuế suất đặc thù cho hoạt động dầu khí và tài nguyên quý hiếm:
  • Hoạt động tìm kiếm, thăm dò và khai thác dầu khí: Mức thuế suất từ 25% đến 50%. Mức cụ thể sẽ do Thủ tướng Chính phủ quyết định dựa trên vị trí, điều kiện khai thác và trữ lượng mỏ, phù hợp với từng hợp đồng dầu khí.
  • Hoạt động thăm dò, khai thác tài nguyên quý hiếm (bạch kim, vàng, bạc, thiếc, wonfram, antimoan, đá quý, đất hiếm và tài nguyên quý hiếm khác): Mức thuế suất là 50%. Trường hợp các mỏ có từ 70% diện tích được giao trở lên ở địa bàn có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn, thuế suất là 40%.

Ví dụ tính toán thuế TNDN cho doanh nghiệp dầu khí:

Một công ty liên doanh hoạt động khai thác dầu khí tại Việt Nam được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt áp dụng mức thuế suất TNDN là 30% cho dự án của mình. Trong năm tài chính 2025, công ty này có tổng thu nhập chịu thuế là 500 tỷ đồng. Khi đó, số thuế TNDN mà công ty phải nộp là: 500 tỷ đồng × 30% = 150 tỷ đồng.

Các khoản chi được trừ khi tính thuế TNDN:

Theo khoản 1 Điều 9 Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025, doanh nghiệp được trừ các khoản chi khi xác định thu nhập chịu thuế nếu đáp ứng đủ các điều kiện sau:

• Khoản chi thực tế phát sinh liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, bao gồm cả chi phí bổ sung được trừ theo tỷ lệ phần trăm tính trên chi phí thực tế phát sinh trong kỳ tính thuế liên quan đến hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) của doanh nghiệp.
• Các khoản chi thực tế phát sinh khác, bao gồm:
  • Chi cho thực hiện nhiệm vụ giáo dục quốc phòng và an ninh, huấn luyện, hoạt động của lực lượng dân quân tự vệ và phục vụ các nhiệm vụ quốc phòng, an ninh khác.
  • Chi hỗ trợ phục vụ cho hoạt động của tổ chức đảng, tổ chức chính trị – xã hội trong doanh nghiệp.
  • Chi cho hoạt động giáo dục nghề nghiệp, đào tạo nghề nghiệp cho người lao động.
  • Chi thực tế cho hoạt động phòng, chống HIV/AIDS nơi làm việc.
  • Tài trợ cho giáo dục, y tế, văn hóa; tài trợ cho phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh, làm nhà đại đoàn kết, nhà tình nghĩa, nhà cho các đối tượng chính sách.
  • Tài trợ theo quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ dành cho các địa phương thuộc địa bàn có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn; tài trợ cho nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
  • Chi cho nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
  • Phần giá trị tổn thất do thiên tai, dịch bệnh và trường hợp bất khả kháng khác không được bồi thường.
  • Chi thực tế cho người được biệt phái tham gia quản trị, điều hành, kiểm soát tổ chức tín dụng được kiểm soát đặc biệt, ngân hàng thương mại được chuyển giao bắt buộc.
  • Một số khoản chi phục vụ sản xuất, kinh doanh nhưng chưa tương ứng với doanh thu phát sinh trong kỳ theo quy định của Chính phủ.
  • Một số khoản chi hỗ trợ xây dựng công trình công cộng, đồng thời phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
  • Chi phí liên quan đến việc giảm phát thải khí nhà kính nhằm trung hòa các-bon và net zero, giảm ô nhiễm môi trường, đồng thời liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
  • Một số khoản đóng góp vào các quỹ được thành lập theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ và quy định của Chính phủ.
• Các khoản chi phải có đủ hóa đơn, chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt theo quy định của pháp luật, trừ các trường hợp đặc thù theo quy định của Chính phủ.

Những điểm dễ sai sót và mức phạt vi phạm hành chính về hóa đơn, thuế

Trong quá trình thực hiện các quy định về hóa đơn và thuế, đặc biệt là trong lĩnh vực dầu khí với nhiều đặc thù, doanh nghiệp rất dễ mắc phải các sai sót có thể dẫn đến bị xử phạt hành chính. Dưới đây là một số điểm dễ sai và nguyên tắc về mức phạt:

Những điểm dễ sai sót:

• Sai thời điểm lập hóa đơn: Đây là lỗi phổ biến nhất, đặc biệt với quy định mới về việc xác định giá bán chính thức. Doanh nghiệp có thể nhầm lẫn giữa thời điểm xác định giá, thời điểm giao hàng và thời điểm thanh toán.
• Thiếu hoặc sai thông tin trên hóa đơn: Hóa đơn không đầy đủ các chỉ tiêu bắt buộc hoặc có thông tin không chính xác (ví dụ: tên, mã số thuế của người mua/bán, mô tả hàng hóa, đơn giá, thành tiền).
• Không lưu trữ đầy đủ chứng từ: Thiếu các tài liệu chứng minh thời điểm xác định giá bán chính thức, các hợp đồng, biên bản nghiệm thu, hoặc các chứng từ liên quan đến các khoản chi được trừ.
• Áp dụng sai mức thuế suất TNDN: Doanh nghiệp có thể nhầm lẫn giữa các mức thuế suất phổ thông, ưu đãi cho doanh nghiệp nhỏ, hoặc mức thuế suất đặc thù cho hoạt động dầu khí do Thủ tướng Chính phủ quyết định.
• Kê khai sai các khoản chi được trừ: Kê khai các khoản chi không đủ điều kiện được trừ hoặc không có đủ hóa đơn, chứng từ hợp lệ.
• Chậm nộp tờ khai thuế hoặc tiền thuế: Không tuân thủ các hạn nộp kê khai và nộp thuế theo quy định của pháp luật thuế Việt Nam.

Mức phạt vi phạm hành chính:

Các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế và hóa đơn sẽ bị xử phạt theo quy định của pháp luật hiện hành, điển hình là Nghị định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế, hóa đơn (ví dụ như Nghị định 125/2020/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, bổ sung nếu có). Mức phạt cụ thể sẽ tùy thuộc vào tính chất, mức độ của hành vi vi phạm:

• Phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền: Đối với các hành vi vi phạm thủ tục thuế, hóa đơn không nghiêm trọng.
• Phạt tiền theo khung: Các hành vi như lập hóa đơn sai thời điểm, không lập hóa đơn, lập hóa đơn sai nội dung, chậm nộp hồ sơ khai thuế, chậm nộp tiền thuế sẽ bị phạt tiền theo các khung quy định, có thể từ vài triệu đến hàng chục triệu đồng, hoặc tính theo tỷ lệ phần trăm trên số tiền thuế chậm nộp/thiếu.
• Biện pháp khắc phục hậu quả: Ngoài phạt tiền, doanh nghiệp còn có thể bị buộc thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả như nộp đủ số tiền thuế thiếu, tiền chậm nộp vào ngân sách nhà nước.

Câu hỏi thường gặp về hóa đơn và thuế trong ngành dầu khí

Nếu giá bán dầu thô được điều chỉnh sau khi đã lập hóa đơn thì xử lý thế nào?

Theo quy định về hóa đơn điện tử tại Việt Nam, nếu sau khi đã lập hóa đơn và gửi cho người mua, giá bán dầu thô có sự điều chỉnh (tăng hoặc giảm) do các yếu tố khách quan hoặc thỏa thuận bổ sung, doanh nghiệp cần lập hóa đơn điều chỉnh hoặc hóa đơn thay thế. Việc này phải tuân thủ các quy định về hóa đơn điện tử sửa đổi, thay thế, đảm bảo tính minh bạch và chính xác của thông tin giao dịch, đồng thời thông báo cho cơ quan thuế theo quy định.

Doanh nghiệp có thể áp dụng mức thuế suất TNDN ưu đãi cho hoạt động chế biến dầu thô không?

Hoạt động chế biến dầu thô thường được coi là hoạt động sản xuất công nghiệp. Doanh nghiệp thực hiện hoạt động này có thể được hưởng các ưu đãi về thuế suất TNDN nếu đáp ứng các điều kiện về quy mô doanh nghiệp (doanh thu không quá 3 tỷ hoặc từ 3 đến 50 tỷ đồng) theo khoản 2 và 3 Điều 10 Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ với hoạt động tìm kiếm, thăm dò và khai thác dầu khí, vốn có mức thuế suất đặc thù từ 25% đến 50% do Thủ tướng Chính phủ quyết định.

Các chi phí liên quan đến bảo vệ môi trường trong khai thác dầu khí có được trừ khi tính thuế TNDN không?

Có. Theo khoản 1 Điều 9 Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025, các chi phí liên quan đến việc giảm phát thải khí nhà kính nhằm trung hòa các-bon và net zero, giảm ô nhiễm môi trường, đồng thời liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp đều được coi là khoản chi được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế. Điều này khuyến khích các doanh nghiệp dầu khí đầu tư vào các giải pháp bền vững và thân thiện với môi trường.

Hành động doanh nghiệp cần làm ngay để thích ứng với quy định mới

Để chủ động thích ứng và tuân thủ các quy định mới về hóa đơn và thuế TNDN trong lĩnh vực dầu khí, các doanh nghiệp tại Việt Nam cần thực hiện ngay các hành động sau:

• Nghiên cứu kỹ lưỡng các văn bản pháp luật: Đảm bảo toàn bộ đội ngũ quản lý, kế toán và pháp chế nắm vững nội dung của Luật Dầu khí 2022, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025 và Nghị định 254/2026/NĐ-CP.
• Đánh giá tác động: Phân tích cụ thể những tác động của các quy định mới đến quy trình kinh doanh, kế toán và nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp mình.
• Cập nhật hệ thống và quy trình: Điều chỉnh các hệ thống phần mềm, quy trình nội bộ liên quan đến việc lập hóa đơn, ghi nhận doanh thu và chi phí để phù hợp với các quy định mới.
• Tăng cường kiểm soát nội bộ: Thiết lập các cơ chế kiểm soát chặt chẽ hơn đối với việc xác định thời điểm lập hóa đơn và quản lý chứng từ để tránh sai sót.
• Tham vấn chuyên gia: Nếu có bất kỳ vướng mắc hay cần làm rõ về cách áp dụng các quy định mới, doanh nghiệp nên chủ động tìm kiếm sự tư vấn từ các chuyên gia thuế và kế toán có kinh nghiệm trong ngành dầu khí.

Việc chủ động chuẩn bị và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được các rủi ro về phạt hành chính mà còn góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, bền vững. Nếu doanh nghiệp bạn cần hỗ trợ chuyên sâu về các vấn đề thuế và kế toán liên quan đến ngành dầu khí, ANC Việt Nam có thể tư vấn chi tiết qua hotline 0942597477.