Nghị định 291/2026: Thay đổi lớn về nguyên tắc xử phạt thuế hóa đơn từ năm 2026
Từ năm 2026, hàng ngàn doanh nghiệp và cá nhân tại Việt Nam sẽ chứng kiến những thay đổi quan trọng trong nguyên tắc xử phạt vi phạm hành chính về thuế và hóa đơn. Theo Công văn 7210/THO-NVDTPC năm 2026, Nghị định 291/2026/NĐ-CP của Chính phủ chính thức sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 125/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực này. Những điều chỉnh này nhằm mục đích làm rõ hơn các quy định, đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong việc áp dụng pháp luật, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người nộp thuế tuân thủ.
Cụ thể, Nghị định 291/2026/NĐ-CP tập trung vào việc điều chỉnh các nguyên tắc xử phạt, đặc biệt là trong các trường hợp liên quan đến hóa đơn không hợp pháp và việc cung cấp thông tin phục vụ trao đổi quốc tế. Các thay đổi này sẽ có tác động trực tiếp đến cách cơ quan thuế xử lý các hành vi vi phạm, cũng như cách doanh nghiệp và cá nhân cần chủ động quản lý nghĩa vụ thuế của mình để tránh những rủi ro không đáng có.
Chi tiết sửa đổi nguyên tắc xử phạt và căn cứ pháp lý theo Nghị định 291/2026
Nghị định 291/2026/NĐ-CP, thông qua việc sửa đổi, bổ sung điểm d khoản 3 Điều 5 Nghị định 125/2020/NĐ-CP, đã mang đến hai thay đổi cốt lõi trong nguyên tắc xử phạt vi phạm hành chính về thuế và hóa đơn tại Việt Nam. Đây là những điều chỉnh quan trọng mà mọi doanh nghiệp và người nộp thuế cần nắm rõ.
1. Bãi bỏ nguyên tắc xử phạt riêng cho hóa đơn không hợp pháp khi đã bị xử phạt về thuế
Trước đây, theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP, có một nguyên tắc quy định rằng: “hành vi vi phạm về sử dụng hóa đơn không hợp pháp, sử dụng không hợp pháp hóa đơn thuộc trường hợp bị xử phạt theo Điều 16, Điều 17 Nghị định 125/2020/NĐ-CP thì không bị xử phạt theo Điều 28 Nghị định 125/2020/NĐ-CP”. Nguyên tắc này đã được bãi bỏ theo Nghị định 291/2026/NĐ-CP.
Lý do của sự thay đổi này xuất phát từ khoản 2 Điều 136 Luật Quản lý thuế 2019, quy định “vi phạm hành chính về sử dụng hóa đơn không hợp pháp, sử dụng không hợp pháp hóa đơn hoặc sử dụng hóa đơn không đúng quy định dẫn đến thiếu thuế, trốn thuế thì không xử phạt vi phạm hành chính về hóa đơn mà bị xử phạt vi phạm hành chính về quản lý thuế”, đã được bãi bỏ theo Luật Quản lý thuế 2025. Việc bãi bỏ nguyên tắc này nhằm đồng bộ hóa quy định pháp luật, tránh sự chồng chéo và đảm bảo tính nhất quán trong việc xử lý các hành vi vi phạm liên quan đến hóa đơn và thuế.
2. Bổ sung nguyên tắc đảm bảo một hành vi vi phạm chỉ bị xử phạt một lần
Nghị định 291/2026/NĐ-CP bổ sung một nguyên tắc mới, cụ thể là: “hành vi vi phạm về cung cấp thông tin phục vụ mục đích trao đổi thông tin theo quy định của pháp luật Việt Nam, điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế về thuế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên hoặc là bên ký kết thuộc trường hợp bị xử phạt theo Điều 19a thì không bị xử phạt theo Điều 14, Điều 15, Điều 19 Nghị định 125/2020/NĐ-CP”.
Nguyên tắc này được đưa ra nhằm mục đích bảo đảm rằng một hành vi vi phạm hành chính chỉ bị xử phạt một lần, phù hợp với nguyên tắc cơ bản của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hội nhập quốc tế, khi các quy định về trao đổi thông tin thuế giữa các quốc gia ngày càng chặt chẽ. Việc bổ sung nguyên tắc này giúp các doanh nghiệp và cá nhân yên tâm hơn khi thực hiện các nghĩa vụ liên quan đến cung cấp thông tin thuế quốc tế, tránh tình trạng bị xử phạt nhiều lần cho cùng một hành vi.
Các trường hợp không bị xử phạt vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn: Doanh nghiệp cần lưu ý gì?
Bên cạnh những sửa đổi về nguyên tắc xử phạt, Nghị định 291/2026/NĐ-CP cũng gián tiếp củng cố các trường hợp không bị xử phạt vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn đã được quy định tại Điều 9 Nghị định 125/2020/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi khoản 7 Điều 1 Nghị định 310/2025/NĐ-CP). Việc nắm rõ các trường hợp này là vô cùng quan trọng để doanh nghiệp và người nộp thuế tại Việt Nam có thể bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
- Trường hợp bất khả kháng: Không xử phạt vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn đối với các trường hợp không bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật. Đặc biệt, người nộp thuế chậm thực hiện thủ tục thuế, hóa đơn bằng phương thức điện tử do sự cố kỹ thuật của hệ thống công nghệ thông tin được thông báo trên Cổng thông tin điện tử của cơ quan thuế sẽ được coi là trường hợp vi phạm do sự kiện bất khả kháng.
- Thực hiện theo văn bản hướng dẫn của cơ quan nhà nước: Không xử phạt vi phạm hành chính về thuế, không tính tiền chậm nộp tiền thuế đối với người nộp thuế vi phạm hành chính về thuế do thực hiện theo văn bản hướng dẫn, quyết định xử lý của cơ quan thuế, cơ quan nhà nước có thẩm quyền liên quan đến nội dung xác định nghĩa vụ thuế của người nộp thuế (kể cả các văn bản hướng dẫn, quyết định xử lý được ban hành⏰ Hạn nộp: trước ngày Nghị định 125/2020/NĐ-CP có hiệu lực).
Tuy nhiên, có một ngoại lệ quan trọng: nếu thanh tra, kiểm tra thuế tại trụ sở người nộp thuế chưa phát hiện sai sót nhưng sau đó hành vi vi phạm bị phát hiện, thì vẫn có thể bị xử phạt.
- Tự giác khai bổ sung và nộp đủ thuế: Không xử phạt vi phạm hành chính về thuế đối với trường hợp khai sai, người nộp thuế đã khai bổ sung hồ sơ khai thuế theo quy định của pháp luật quản lý thuế và đã tự giác nộp đủ số tiền thuế phải nộp trước thời điểm cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra thuế, cơ quan có thẩm quyền khác công bố quyết định thanh tra, kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế hoặc trước thời điểm cơ quan thuế phát hiện không qua kiểm tra thuế tại trụ sở của người nộp thuế hoặc trước khi cơ quan có thẩm quyền khác phát hiện.
- Một số trường hợp đặc biệt của cá nhân và hộ kinh doanh: Không xử phạt hành vi vi phạm thủ tục thuế đối với cá nhân trực tiếp quyết toán thuế thu nhập cá nhân chậm nộp hồ sơ quyết toán thuế thu nhập cá nhân.
Tóm lại, Nghị định 291/2026/NĐ-CP đã mang lại những cải tiến đáng kể trong việc điều chỉnh nguyên tắc xử phạt vi phạm hành chính về thuế và hóa đơn, đồng thời làm rõ các trường hợp không bị xử phạt. Doanh nghiệp và người nộp thuế, đặc biệt tại Long Biên, Hà Nội, cần nắm vững các quy định mới để thực hiện đúng nghĩa vụ và tránh rủi ro pháp lý.