TL;DR: Từ 01/7/2026, người nộp thuế có thể tính giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc không sống chung nếu đáp ứng các tiêu chí về quan hệ pháp lý, khả năng lao động và thu nhập. Các đối tượng bao gồm con, vợ/chồng, cha mẹ và một số người thân khác. Hãy chuẩn bị hồ sơ và khai báo đúng thời hạn để tránh phạt.
Giảm trừ gia cảnh 2026: Ai không cần sống chung mà vẫn được tính?
- Mức phạt và những điểm dễ sai khi khai giảm trừ gia cảnh
Việc khai sai hoặc không cung cấp đầy đủ hồ sơ có thể dẫn đến các hình phạt sau:
Mức phạt hành chính: Từ 5% đến 10% tổng thuế TNCN phải nộp, tối đa 100 - ⚠️ Mức phạt: Nếu khai sai thông tin về thu nhập của người phụ thuộc, mức phạt có thể lên tới 10% tổng thuế TNCN phải nộp
Bạn có biết rằng từ ngày 01/7/2026, một số người phụ thuộc không cần phải sống cùng người nộp thuế mới được tính giảm trừ gia cảnh? Đây là thay đổi quan trọng ảnh hưởng đến hàng triệu người nộp thuế tại Việt Nam. Quy định mới được đưa ra trong Điểm đ khoản 2 Điều 47 Nghị định 253/2026/NĐ-CP và sẽ áp dụng cho mọi cá nhân và doanh nghiệp có nghĩa vụ nộp thuế thu nhập cá nhân (TNCN).
Chi tiết quy định và căn cứ pháp lý về người phụ thuộc không cần chung cư
Theo quy định, người phụ thuộc được tính giảm trừ gia cảnh bao gồm các nhóm sau:
- Con (đẻ, nuôi, con riêng của vợ/chồng) dưới 18 tuổi.
- Con từ 18 tuổi trở lên trong các trường hợp: mất năng lực hành vi dân sự, khuyết tật, hoặc không có khả năng lao động.
- Con đang học đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, học nghề hoặc đang chờ kết quả thi THPT (từ tháng 6‑9).
- Vợ hoặc chồng của người nộp thuế.
- Cha mẹ (đẻ, dượng, mẹ kế, nuôi) và các bậc cha mẹ vợ/chồng.
- Người thân không nơi nương tựa như anh, chị, em ruột; ông bà; cô, dì, chú, bác; cháu ruột – chỉ được tính giảm trừ nếu người nộp thuế và người phụ thuộc sống cùng nhau và người nộp có nghĩa vụ nuôi dưỡng trực tiếp.
Đối với các đối tượng trên, điều kiện sống chung không còn là yêu cầu bắt buộc đối với con, vợ/chồng và cha mẹ. Tuy nhiên, người nộp thuế vẫn phải chứng minh:
- Quan hệ pháp lý (giấy khai sinh, giấy chứng nhận nuôi con, giấy kết hôn, …).
- Khả năng lao động (không có khả năng lao động), không có thu nhập hoặc thu nhập bình quân tháng trong năm không vượt quá mức do Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định.
Ví dụ tính toán:
| Đối tượng | Giảm trừ (triệu đồng/tháng) | Điều kiện thu nhập tối đa (triệu đồng/tháng) |
|---|---|---|
| Con dưới 18 tuổi | 6,2 | Không áp dụng |
| Con từ 18‑25 tuổi đang học | 6,2 | ≤ 3,0 |
| Cha mẹ không có thu nhập | 6,2 | 0 |
| Người thân không nơi nương tựa (không có khả năng lao động) | 6,2 | ≤ 3,0 |
Các bước thực hiện khai báo người phụ thuộc không sống chung
Để được hưởng giảm trừ gia cảnh cho người không sống chung, người nộp thuế cần thực hiện các bước sau:
- Kiểm tra điều kiện: Xác định người phụ thuộc đáp ứng các tiêu chí về quan hệ pháp lý, khả năng lao động và thu nhập.
- Chuẩn bị hồ sơ theo Thông tư 87/2026/TT-BTC (xem phần hồ sơ chi tiết).
- Đăng ký trên hệ thống kê khai TNCN (e-Declaration) của Tổng cục Thuế.
- Nộp hồ sơ tới cơ quan thuế địa phương hoặc nộp trực tuyến trước ngày 31/03/2027.
- Kiểm tra lại thông tin sau khi khai báo để đảm bảo không có sai sót.
Mức phạt và những điểm dễ sai khi khai giảm trừ gia cảnh
Việc khai sai hoặc không cung cấp đầy đủ hồ sơ có thể dẫn đến các hình phạt sau:
- Mức phạt hành chính: Từ 5% đến 10% tổng thuế TNCN phải nộp, tối đa 100.000.000 VNĐ.
- Khấu trừ giảm trừ không được chấp nhận: Người nộp thuế sẽ mất quyền giảm trừ cho người phụ thuộc trong năm tài chính hiện tại.
- Kiểm tra bổ sung: Cơ quan thuế có thể yêu cầu cung cấp thêm chứng từ trong vòng 30 ngày.
Những điểm dễ sai thường gặp:
- Không đính kèm giấy tờ chứng minh quan hệ (giấy khai sinh, giấy chứng nhận nuôi con, …).
- Nhập sai mức thu nhập trung bình của người phụ thuộc, dẫn đến vượt mức cho phép.
- Quên khai báo người phụ thuộc đã mất năng lực hành vi dân sự hoặc khuyết tật.
Câu hỏi thường gặp về giảm trừ gia cảnh 2026
1. Người phụ thuộc không sống chung nhưng có thu nhập nhỏ có được tính giảm trừ không?
Có. Nếu thu nhập bình quân tháng trong năm không vượt quá mức do Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định (thường là 3 triệu đồng/tháng), người phụ thuộc vẫn đủ điều kiện giảm trừ dù không sống chung.
2. Tôi có thể khai giảm trừ cho ông bà nội mà họ sống riêng tại tỉnh khác không?
Được, miễn là ông bà không có khả năng lao động và thu nhập không vượt mức quy định, và bạn có chứng minh quan hệ (giấy khai sinh, sổ hộ khẩu, giấy chứng nhận nuôi dưỡng). Cần khai trên hệ thống TNCN và nộp hồ sơ trước 31/03/2027.
3. Nếu con tôi đang học đại học và có thu nhập thực tập, tôi vẫn được giảm trừ không?
Được, nếu thu nhập thực tập bình quân tháng không vượt quá mức quy định (≤ 3 triệu đồng/tháng). Bạn cần đính kèm thẻ sinh viên và bảng lương thực tập để chứng minh.
Hành động ngay: Kiểm tra và chuẩn bị hồ sơ giảm trừ gia cảnh
Doanh nghiệp và cá nhân nên:
- Kiểm tra danh sách người phụ thuộc hiện tại và xác định những người không sống chung nhưng đáp ứng điều kiện.
- Chuẩn bị đầy đủ giấy tờ chứng minh quan hệ và thu nhập (nếu có).
- Đăng ký và nộp hồ sơ qua hệ thống e-Declaration của Tổng cục Thuế trước thời hạn quy định.