Vì sao Thông tư 87/2026/TT-BTC về thuế thu nhập cá nhân quan trọng đối với người lao động và kế toán?
- Vì sao Thông tư 87/2026/TT-BTC về thuế thu nhập cá nhân quan trọng đối với người lao động và kế toán?
Hơn 60% doanh nghiệp Việt Nam đã gặp khó khăn trong việc áp dụng đúng mức giảm trừ gia cảnh và khai báo thu nhập chứng khoán phái sinh sau khi Thông tư 87/2026/TT-BTC có hiệu lực - Nếu không nắm rõ quy định, người nộp thuế có thể bị xử phạt lên tới 200% giá trị thuế chưa khai, đồng thời mất cơ hội giảm thuế hợp pháp
- Tính thuế chứng khoán phái sinh (15‑30 phút): Áp dụng thuế suất 0,1% trên giá chuyển nhượng, theo công thức: Thuế = Giá chuyển nhượng × 0,1%
- Ví dụ tính thuế chứng khoán phái sinh: Nhà đầu tư A bán 10 hợp đồng tương lai, mỗi hợp đồng có giá thanh toán 50 triệu đồng, tỷ lệ ký quỹ ban đầu 15%
- Thuế TNCN = 500 triệu × 0,1% = 500 000 đồng
Hơn 60% doanh nghiệp Việt Nam đã gặp khó khăn trong việc áp dụng đúng mức giảm trừ gia cảnh và khai báo thu nhập chứng khoán phái sinh sau khi Thông tư 87/2026/TT-BTC có hiệu lực. Nếu không nắm rõ quy định, người nộp thuế có thể bị xử phạt lên tới 200% giá trị thuế chưa khai, đồng thời mất cơ hội giảm thuế hợp pháp.
Đối tượng áp dụng: mọi cá nhân cư trú tại Việt Nam và các doanh nghiệp có trả lương, thưởng, hoặc thực hiện giao dịch chứng khoán phái sinh. Hậu quả nếu không thực hiện đúng: khai báo sai, bị truy thu, phạt hành chính, và ảnh hưởng đến uy tín tài chính.
Điều kiện, hồ sơ và mức giảm trừ gia cảnh theo Thông tư 87/2026/TT-BTC
Theo Điều 3 Thông tư 87/2026/TT-BTC, mức thu nhập bình quân tháng của người phụ thuộc không được vượt quá 3 triệu đồng. Người nộp thuế được giảm trừ:
- Mức giảm trừ cá nhân: 11 triệu đồng/tháng (132 triệu đồng/năm).
- Mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc: 4,4 triệu đồng/tháng (52,8 triệu đồng/năm).
Để được công nhận là người phụ thuộc, cần chuẩn bị hồ sơ theo loại quan hệ:
- Con đẻ: Giấy khai sinh, quyết định nhận con, CMND/CCCD.
- Con nuôi: Giấy khai sinh, giấy chứng nhận nuôi con, CMND/CCCD.
- Con riêng của vợ/chồng: Giấy khai sinh, CMND/CCCD, giấy chứng nhận kết hôn.
- Vợ/chồng không có khả năng lao động: Giấy chứng nhận tình trạng sức khỏe, CMND/CCCD.
- Bố, mẹ đã hết tuổi lao động hoặc không có khả năng lao động: Giấy chứng nhận không có khả năng lao động, CMND/CCCD.
- Người khác không nơi nương tựa mà người nộp thuế phải trực tiếp nuôi dưỡng: Giấy tờ chứng minh quan hệ và thu nhập.
- Con từ 18 tuổi trở lên không có năng lực hành vi dân sự hoặc khuyết tật: Thêm giấy xác nhận mất năng lực hoặc khuyết tật.
- Con đang học đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, học nghề hoặc trung học phổ thông (đang chờ kết quả): Thêm thẻ sinh viên hoặc giấy xác nhận của nhà trường.
Quy trình khai báo người phụ thuộc và thu nhập chứng khoán phái sinh theo Thông tư 87/2026/TT-BTC
Quy trình thực hiện gồm 5 bước chính, mỗi bước có thời gian ước tính:
- Chuẩn bị hồ sơ người phụ thuộc (1‑2 ngày): Thu thập giấy tờ theo danh mục trên, quét và lưu trữ điện tử.
- Đăng ký/điều chỉnh người phụ thuộc trên hệ thống e‑Tax (30‑60 phút): Đăng nhập Cổng Dịch vụ công, chọn mục “Quản lý người phụ thuộc”, tải lên tài liệu và xác nhận.
- Kê khai thu nhập cá nhân (1‑2 ngày): Nhập các khoản thu nhập (lương, thưởng, thu nhập từ chứng khoán phái sinh) vào phần “Kê khai TNCN”.
- Tính thuế chứng khoán phái sinh (15‑30 phút): Áp dụng thuế suất 0,1% trên giá chuyển nhượng, theo công thức: Thuế = Giá chuyển nhượng × 0,1%. Ví dụ chi tiết dưới.
- Nộp tờ khai và lưu chứng từ (30‑45 phút): Gửi tờ khai qua hệ thống, lưu lại biên nhận và sao lưu hồ sơ.
Ví dụ tính thuế chứng khoán phái sinh: Nhà đầu tư A bán 10 hợp đồng tương lai, mỗi hợp đồng có giá thanh toán 50 triệu đồng, tỷ lệ ký quỹ ban đầu 15%.
- Giá chuyển nhượng = 50 triệu × 10 = 500 triệu đồng.
- Thuế TNCN = 500 triệu × 0,1% = 500 000 đồng.
Thời điểm xác định thu nhập là khi lệnh khớp trên Sở Giao dịch chứng khoán hoặc khi hợp đồng đáo hạn.
Chi phí, thời gian xử lý và các mức phạt nếu không tuân thủ
| Hạng mục | Chi phí (VNĐ) | Thời gian xử lý | Mức phạt (nếu vi phạm) |
|---|---|---|---|
| Chuẩn bị hồ sơ người phụ thuộc (điện tử) | 0 – 500 000 (phí lưu trữ, sao chép) | 1‑2 ngày | — |
| Kê khai TNCN qua e‑Tax | 0 (miễn phí) | 1‑2 ngày | 200% giá trị thuế chưa khai (theo Điều 138 Luật Thuế) |
| Thuế chứng khoán phái sinh | 0,1% giá chuyển nhượng | Ngay khi giao dịch hoàn tất | 100% thuế chưa nộp + phạt chậm nộp (0,03%/ngày) |
Câu hỏi thường gặp (FAQ) về Thông tư 87/2026/TT-BTC
Người nộp thuế có thể khai người phụ thuộc đã nghỉ học đại học nhưng vẫn chưa có thu nhập không?
Có. Theo điểm b khoản 4 Điều 10 Luật TNCN 2025, người phụ thuộc bao gồm con đang học đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp hoặc học nghề, dù không có thu nhập, miễn là thu nhập bình quân tháng không vượt quá 3 triệu đồng.
Làm sao biết mức thu nhập bình quân tháng của người phụ thuộc có vượt mức 3 triệu đồng không?
Người nộp thuế cần tổng hợp tất cả nguồn thu nhập của người phụ thuộc trong năm, chia cho 12 tháng. Nếu kết quả ≤ 3 triệu đồng, đủ điều kiện. Nếu vượt, người phụ thuộc không được giảm trừ.
Thuế chứng khoán phái sinh có áp dụng cho giao dịch CFD (Contract for Difference) không?
Đúng. CFD được xem là chứng khoán phái sinh theo Điều 5 Thông tư 87/2026/TT-BTC. Thuế suất 0,1% áp dụng trên giá chuyển nhượng của mỗi giao dịch CFD, tính tại thời điểm khớp lệnh hoặc đáo hạn hợp đồng.
Tóm tắt nội dung và bước tiếp theo cho doanh nghiệp
Thông tư 87/2026/TT-BTC quy định chi tiết về mức thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc, hồ sơ cần nộp, và cách tính thuế thu nhập cá nhân đối với giao dịch chứng khoán phái sinh. Doanh nghiệp cần rà soát lại quy trình khai báo, cập nhật hồ sơ người phụ thuộc trên hệ thống e‑Tax và đảm bảo tính đúng thuế suất 0,1% cho các giao dịch phái sinh để tránh rủi ro phạt.