Tóm tắt nhanh (TL;DR): Từ 01/07/2025, người lao động làm việc cho hộ kinh doanh có hợp đồng từ 01 tháng trở lên sẽ phải tham gia BHXH bắt buộc. Đồng thời, chủ hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai cũng thuộc đối tượng bắt buộc từ ngày này. Bài viết này của ANC Việt Nam tại Long Biên, Hà Nội sẽ làm rõ các quy định pháp lý, quy trình đăng ký, và những điểm cần lưu ý để tuân thủ Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và Công văn 2220/BHXH‑QLT.
BHXH bắt buộc cho người lao động và chủ hộ kinh doanh: Quy định mới từ 01/07/2025
- Thanh toán đóng góp BHXH: Áp dụng tỷ lệ đóng BHXH hiện hành (thường là 8% do người lao động đóng và 14% do người sử dụng lao động đóng, tổng cộng 22% trên mức lương/thu nhập làm căn cứ đóng BHXH)
Bạn có biết rằng nhiều người lao động tại Việt Nam đang làm việc cho các hộ kinh doanh sẽ phải tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc nếu đáp ứng điều kiện về hợp đồng lao động? Đồng thời, chủ hộ kinh doanh cũng sẽ thuộc đối tượng bắt buộc theo lộ trình cụ thể. Quy định này được làm rõ trong Công văn 2220/BHXH‑QLT và dựa trên các điểm a và m khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024. Cụ thể, từ 01/07/2025, người lao động có hợp đồng từ 01 tháng trở lên sẽ phải tham gia BHXH bắt buộc. Đối với chủ hộ kinh doanh, việc tham gia BHXH bắt buộc sẽ phụ thuộc vào phương pháp kê khai thuế và doanh thu, với lộ trình áp dụng khác nhau.
Chi tiết quy định pháp lý: Điểm a, m Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và Công văn 2220/BHXH‑QLT
Để hiểu rõ hơn, chúng ta cần xem xét các căn cứ pháp lý sau:
- Điểm a và m khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024: Định nghĩa đối tượng tham gia BHXH bắt buộc. Cụ thể:
- Điểm a: Người lao động làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn, hợp đồng lao động xác định thời hạn có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên, kể cả trường hợp người lao động và người sử dụng lao động thỏa thuận bằng tên gọi khác nhưng có nội dung thể hiện về việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên.
- Điểm m: Chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh, tham gia theo quy định của Chính phủ.
- Khoản 2 Điều 27 Luật Bảo hiểm xã hội 2024: Quy định hồ sơ đăng ký tham gia BHXH bắt buộc, trong đó chủ hộ kinh doanh (điểm m) có thể tự nộp tờ khai.
- Khoản 2 Điều 28 Luật Bảo hiểm xã hội 2024: Quy định về thời hạn nộp hồ sơ đăng ký tham gia BHXH bắt buộc đối với chủ hộ kinh doanh nếu tự nộp là trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.
- Khoản 2 Điều 3 Nghị định 158/2025/NĐ‑CP: Quy định chi tiết về đối tượng chủ hộ kinh doanh tham gia BHXH bắt buộc:
- Chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai sẽ thuộc đối tượng BHXH bắt buộc từ ngày 01/07/2025.
- Chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh không thuộc đối tượng nộp thuế theo phương pháp kê khai (thường là hộ kinh doanh có doanh thu dưới 1 tỷ đồng/năm) sẽ thuộc đối tượng BHXH bắt buộc từ ngày 01/07/2029.
- Công văn 2220/BHXH‑QLT: Hướng dẫn chi tiết về việc triển khai các quy định trên đối với hộ kinh doanh.
Những quy định này đồng thời liên quan tới các nghị định thuế như Nghị định 68/2026/NĐ‑CP, Nghị định 141/2026/NĐ‑CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 68/2026/NĐ-CP và Nghị định 320/2025/NĐ‑CP, quy định mức doanh thu chịu thuế GTGT và TNCN (từ trên 01 tỷ đồng/năm phải nộp thuế).
Quy trình đăng ký và nộp BHXH cho chủ hộ và người lao động
Để tuân thủ quy định, hộ kinh doanh cần thực hiện các bước sau:
- Kiểm tra điều kiện:
- Đối với người lao động: Xác định thời gian làm việc theo hợp đồng có từ đủ 01 tháng trở lên.
- Đối với chủ hộ kinh doanh: Xác định phương pháp kê khai thuế (kê khai hay không kê khai) và thời điểm áp dụng BHXH bắt buộc (01/07/2025 hoặc 01/07/2029).
- Chuẩn bị hồ sơ:
- Tờ khai đăng ký tham gia BHXH của người sử dụng lao động (chủ hộ) kèm theo danh sách người lao động tham gia BHXH (áp dụng cho người lao động).
- Tờ khai đăng ký tham gia BHXH của người lao động (nếu người lao động tự nộp hoặc chủ hộ nộp thay).
- Đối với chủ hộ kinh doanh tự nộp: Hồ sơ là tờ khai đăng ký tham gia BHXH của người lao động (theo điểm b khoản 1 Điều 27 Luật BHXH 2024).
- Nộp hồ sơ: Gửi tới cơ quan BHXH địa phương (ví dụ, Chi cục Thuế Long Biên hoặc Cục Thuế Hà Nội sẽ có hướng dẫn cụ thể về cơ quan BHXH tiếp nhận) trong vòng 30 ngày kể từ ngày người lao động hoặc chủ hộ kinh doanh trở thành đối tượng bắt buộc.
- Thanh toán đóng góp BHXH: Áp dụng tỷ lệ đóng BHXH hiện hành (thường là 8% do người lao động đóng và 14% do người sử dụng lao động đóng, tổng cộng 22% trên mức lương/thu nhập làm căn cứ đóng BHXH).
- Nhận sổ bảo hiểm xã hội: Cơ quan BHXH cấp sổ BHXH cho người lao động trong thời gian quy định.
Lưu ý: Mức đóng BHXH được tính dựa trên tiền lương hoặc thu nhập làm căn cứ đóng BHXH, không phải doanh thu của hộ kinh doanh.
Những lỗi thường gặp và mức phạt khi không tuân thủ
Do tính chất phức tạp của quy định, hộ kinh doanh có thể gặp các sai sót sau:
- Không nhận diện đúng thời gian làm việc của người lao động (đánh giá sai điều kiện 01 tháng).
- Thiếu tờ khai cá nhân của người lao động khi tự nộp hoặc nộp thay.
- Trễ hạn nộp hồ sơ hơn 30 ngày kể từ ngày thuộc đối tượng bắt buộc.
- Không tính đúng mức đóng BHXH (sai căn cứ hoặc tỷ lệ đóng).
Việc không tuân thủ các quy định về BHXH bắt buộc có thể dẫn đến các hình thức xử phạt theo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội, bao gồm phạt tiền và các biện pháp hành chính khác. Hộ kinh doanh cần đặc biệt lưu ý để tránh những rủi ro pháp lý và tài chính không đáng có.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
1. Người lao động làm việc cho hộ kinh doanh nhóm 1 nhưng chỉ làm 20 ngày trong tháng có phải tham gia BHXH bắt buộc?
Không. Theo điểm a khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội, thời gian làm việc phải đạt tối thiểu 01 tháng (tức từ đủ 30 ngày trở lên) để được xem là đối tượng BHXH bắt buộc. Nếu thời gian làm việc dưới 30 ngày, người lao động chỉ có thể tham gia BHXH tự nguyện.
2. Chủ hộ kinh doanh có doanh thu 900 triệu đồng nhưng muốn khai thuế theo phương pháp kê khai, có phải đóng BHXH bắt buộc không?
Nếu chủ hộ kinh doanh có doanh thu 900 triệu đồng và không thuộc diện nộp thuế theo phương pháp kê khai, họ sẽ thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc từ ngày 01/07/2029. Trước thời điểm này, họ có thể tham gia BHXH tự nguyện. Tuy nhiên, nếu chủ hộ kinh doanh này tự nguyện nộp thuế theo phương pháp kê khai (dù doanh thu dưới 1 tỷ đồng), thì họ sẽ thuộc đối tượng BHXH bắt buộc từ ngày 01/07/2025 theo Khoản 2 Điều 3 Nghị định 158/2025/NĐ-CP.
3. Khi nộp tờ khai BHXH bắt buộc cho chủ hộ kinh doanh, có cần cung cấp chứng từ gì để tránh bị từ chối?
Theo khoản 2 Điều 27 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, hồ sơ đăng ký tham gia BHXH bắt buộc của chủ hộ kinh doanh nếu tự nộp thì hồ sơ là tờ khai quy định tại điểm b khoản 1 Điều này (tờ khai đăng ký tham gia BHXH của người lao động). Cơ quan BHXH sẽ hướng dẫn cụ thể về các chứng từ cần thiết khác (nếu có) tại thời điểm nộp hồ sơ.