Tại sao việc nắm rõ quyền và nghĩa vụ khi kiểm tra thuế là tối quan trọng cho doanh nghiệp Việt Nam năm 2026?
Trong bối cảnh pháp luật thuế ngày càng được hoàn thiện và công tác quản lý thuế được tăng cường, việc kiểm tra thuế trở thành một hoạt động thường xuyên mà mọi doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh tại Việt Nam cần chuẩn bị. Với sự ra đời của Luật Quản lý thuế 2025, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 (một số điều khoản có hiệu lực sớm hơn từ 01/01/2026), việc cập nhật kiến thức về kiểm tra thuế trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Việc không nắm rõ các quy định mới có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng như bị truy thu thuế, phạt hành chính nặng nề, ảnh hưởng đến uy tín và hoạt động kinh doanh. Các doanh nghiệp tại Long Biên, Hà Nội cũng không nằm ngoài xu hướng này, cần chủ động tìm hiểu để đảm bảo tuân thủ. Ví dụ điển hình là việc Công an tỉnh Cà Mau đã công bố danh sách 261 doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh thuộc diện kiểm tra trong Quý 2/2026, dự kiến từ ngày 25/6/2026 đến ngày 25/9/2026. Đây là một lời nhắc nhở rõ ràng về tầm quan trọng của việc chuẩn bị và hiểu biết pháp luật.
Bài viết này của ANC Việt Nam sẽ cung cấp một hướng dẫn chi tiết về các quyền và nghĩa vụ của người nộp thuế trong quá trình kiểm tra thuế theo Luật Quản lý thuế 2025, giúp bạn chủ động bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
Điều kiện phát sinh kiểm tra thuế và hồ sơ cần chuẩn bị chủ động theo Luật Quản lý thuế 2025
Kiểm tra thuế là hoạt động thường xuyên của cơ quan quản lý thuế nhằm đảm bảo sự tuân thủ pháp luật thuế của người nộp thuế. Các điều kiện phát sinh kiểm tra thuế thường bao gồm:
- Kiểm tra định kỳ theo kế hoạch: Cơ quan thuế xây dựng kế hoạch kiểm tra hàng năm dựa trên các tiêu chí rủi ro hoặc theo quy định của pháp luật.
- Kiểm tra đột xuất: Khi có dấu hiệu vi phạm pháp luật thuế, có thông tin tố giác, hoặc theo yêu cầu của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
- Kiểm tra hoàn thuế: Trước khi quyết định hoàn thuế cho người nộp thuế.
- Kiểm tra khi có thay đổi về doanh nghiệp: Sáp nhập, chia tách, giải thể, phá sản, chuyển đổi hình thức sở hữu.
Để chủ động đối phó với các đợt kiểm tra, người nộp thuế cần chuẩn bị sẵn sàng các hồ sơ, tài liệu sau:
- Sổ sách kế toán: Ghi chép đầy đủ, rõ ràng các nghiệp vụ kinh tế phát sinh.
- Hóa đơn, chứng từ gốc: Bao gồm hóa đơn giá trị gia tăng (GTGT), hóa đơn bán hàng, phiếu thu, phiếu chi, phiếu nhập kho, xuất kho, bảng kê lương, hợp đồng lao động, v.v.
- Báo cáo tài chính: Bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, báo cáo lưu chuyển tiền tệ (nếu có).
- Tờ khai thuế: Tờ khai GTGT, tờ khai thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN), tờ khai thuế thu nhập cá nhân (TNCN), tờ khai các loại thuế khác (nếu có) đã nộp.
- Các hợp đồng kinh tế: Hợp đồng mua bán, hợp đồng dịch vụ, hợp đồng vay, hợp đồng thuê tài sản, v.v.
- Giấy phép kinh doanh và các giấy tờ pháp lý liên quan: Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, giấy phép con (nếu có).
- Các văn bản pháp lý nội bộ: Quy chế tài chính, quy chế lương thưởng, quy trình kế toán.
Quy trình kiểm tra thuế chi tiết và các quyền lợi người nộp thuế cần thực hiện từng bước
Theo Luật Quản lý thuế 2025, quy trình kiểm tra thuế được thực hiện một cách chặt chẽ, và người nộp thuế có nhiều quyền lợi quan trọng cần nắm vững để bảo vệ mình:
1. Giai đoạn thông báo và quyết định kiểm tra
Cơ quan quản lý thuế sẽ gửi thông báo hoặc quyết định kiểm tra thuế đến người nộp thuế. Thông báo này phải ghi rõ nội dung, phạm vi, thời gian kiểm tra và danh sách cán bộ thực hiện. Người nộp thuế có quyền:
- Yêu cầu xem quyết định kiểm tra: Theo điểm r khoản 1 Điều 37 Luật Quản lý thuế 2025, người nộp thuế có quyền từ chối việc kiểm tra tại trụ sở khi không có quyết định kiểm tra tại trụ sở của cơ quan có thẩm quyền. Tương tự, từ chối kiểm tra tại trụ sở cơ quan quản lý thuế khi không có thông báo yêu cầu giải trình, bổ sung thông tin, tài liệu.
- Được nhận thông báo, quyết định, biên bản, kết luận: Theo điểm e khoản 1 Điều 37 Luật Quản lý thuế 2025, người nộp thuế có quyền được nhận thông báo, quyết định, biên bản, kết luận liên quan đến xác định nghĩa vụ thuế từ các cơ quan chức năng khi tiến hành thanh tra, kiểm tra, kiểm toán.
- Nắm rõ nội dung kiểm tra: Đảm bảo rằng nội dung kiểm tra được nêu rõ ràng và không vượt quá phạm vi đã thông báo.
2. Giai đoạn chuẩn bị và cung cấp tài liệu
Sau khi nhận được thông báo, người nộp thuế có thời gian để chuẩn bị các hồ sơ, tài liệu theo yêu cầu. Trong giai đoạn này, người nộp thuế có quyền:
- Từ chối cung cấp thông tin, tài liệu không liên quan: Điểm r khoản 1 Điều 37 Luật Quản lý thuế 2025 quy định người nộp thuế có quyền từ chối cung cấp thông tin, tài liệu không liên quan đến nội dung kiểm tra hoặc thuộc bí mật nhà nước, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
- Không phải nộp các chứng từ, tài liệu đã có sẵn: Theo điểm h khoản 1 Điều 37 Luật Quản lý thuế 2025, người nộp thuế không phải nộp các chứng từ, tài liệu, không phải gửi các thông tin đã có sẵn trong hồ sơ thuế mà cơ quan quản lý thuế đã có, trừ trường hợp có thay đổi nội dung hoặc theo yêu cầu của cơ quan quản lý thuế để phục vụ kiểm tra thuế.
- Được giải trình và bảo lưu ý kiến: Theo điểm r khoản 1 Điều 37 Luật Quản lý thuế 2025, người nộp thuế có quyền được giải trình về những vấn đề có liên quan đến nội dung kiểm tra và bảo lưu ý kiến của mình.
3. Giai đoạn thực hiện kiểm tra và kết thúc
Trong quá trình kiểm tra và sau khi kết thúc, người nộp thuế tiếp tục có các quyền lợi quan trọng khác:
- Được giải thích về việc tính thuế và các nội dung xử lý: Theo điểm g khoản 1 Điều 37 Luật Quản lý thuế 2025, người nộp thuế có quyền được giải thích về việc tính thuế, khoản thu khác, ấn định thuế, nội dung xử lý về thuế, khoản thu khác; được biết thời hạn giải quyết hoàn thuế, số tiền thuế không được hoàn và căn cứ pháp lý đối với số tiền thuế không được hoàn.
- Khiếu nại, khởi kiện, yêu cầu bồi thường thiệt hại: Điểm r khoản 1 Điều 37 Luật Quản lý thuế 2025 cũng quy định người nộp thuế có quyền khiếu nại, khởi kiện, yêu cầu bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật.
- Tố cáo hành vi vi phạm pháp luật: Người nộp thuế có quyền tố cáo hành vi vi phạm pháp luật trong quá trình kiểm tra thuế theo điểm r khoản 1 Điều 37 Luật Quản lý thuế 2025.
- Yêu cầu xác nhận hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế: Theo điểm i khoản 1 Điều 37 Luật Quản lý thuế 2025, người nộp thuế có quyền yêu cầu cơ quan thuế xác nhận việc hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế.
- Được bảo mật thông tin: Theo điểm k khoản 1 Điều 37 Luật Quản lý thuế 2025, người nộp thuế có quyền được bảo mật thông tin theo quy định của pháp luật.
- Các quyền khác: Người nộp thuế còn có các quyền khác theo quy định của pháp luật về kiểm tra chuyên ngành.
Tóm tắt và khuyến nghị từ ANC Việt Nam
Việc nắm vững Luật Quản lý thuế 2025 và các quyền, nghĩa vụ của người nộp thuế là chìa khóa để doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh chủ động trong mọi đợt kiểm tra thuế. Từ việc chuẩn bị hồ sơ kỹ lưỡng đến việc thực hiện các quyền lợi hợp pháp trong từng giai đoạn, sự hiểu biết sẽ giúp giảm thiểu rủi ro, tránh các khoản phạt không đáng có và bảo vệ hoạt động kinh doanh.
ANC Việt Nam khuyến nghị các doanh nghiệp, đặc biệt là tại khu vực Long Biên, Hà Nội, nên thường xuyên cập nhật kiến thức pháp luật thuế, rà soát lại hệ thống sổ sách, chứng từ và quy trình kế toán nội bộ. Nếu cần hỗ trợ chuyên sâu về tư vấn thuế hoặc đại diện làm việc với cơ quan thuế, đừng ngần ngại liên hệ với chúng tôi để được hỗ trợ kịp thời và hiệu quả nhất.